Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi trang 98 SGK Vật lí 12

Bài 22. Cấu trúc hạt nhân (Chương IV – Vật lí hạt nhân; mục II. Năng lượng liên kết)   Đã kiểm

Đề bài

Vì sao để tách được các nucleon ra khỏi hạt nhân cần một năng lượng lớn?

Lời giải

Để tách hoàn toàn một hạt nhân ZAX{}^{A}_{Z}X thành ZZ proton và (A−Z)(A-Z) neutron riêng rẽ, ta phải cung cấp cho hệ một năng lượng ít nhất bằng năng lượng liên kết WlkW_{lk} của hạt nhân.

Giải thích:

Khối lượng của một hạt nhân luôn nhỏ hơn tổng khối lượng của các nucleon tạo thành nó. Hiệu số này gọi là độ hụt khối:

Δm=[Z mp+(A−Z) mn]−mX>0\Delta m = \left[Z\,m_p + (A-Z)\,m_n\right] - m_X > 0

Theo hệ thức Einstein, phần khối lượng bị hụt đi ứng với năng lượng liên kết đã toả ra khi các nucleon ghép lại thành hạt nhân:

Wlk=Δm⋅c2W_{lk} = \Delta m \cdot c^2

Như vậy, khi ở trong hạt nhân các nucleon có năng lượng thấp hơn so với khi đứng riêng rẽ một lượng đúng bằng WlkW_{lk}. Muốn làm điều ngược lại — tách các nucleon ra khỏi hạt nhân — ta bắt buộc phải cung cấp từ bên ngoài vào một năng lượng ít nhất bằng WlkW_{lk}.

Giữa các nucleon tồn tại lực hạt nhân (lực tương tác mạnh) có cường độ rất lớn, nên độ hụt khối Δm\Delta m có giá trị đáng kể, kéo theo năng lượng liên kết Wlk=Δm⋅c2W_{lk} = \Delta m\cdot c^2 rất lớn, cỡ vài MeV đến hàng trăm MeV, lớn hơn rất nhiều so với năng lượng liên kết trong các phản ứng hoá học (chỉ cỡ vài eV).

Kết luận: Cần một năng lượng lớn để tách các nucleon ra khỏi hạt nhân vì năng lượng liên kết Wlk=Δm⋅c2W_{lk} = \Delta m \cdot c^2 của hạt nhân rất lớn, phản ánh lực hạt nhân rất mạnh liên kết các nucleon lại với nhau.

Đáp số

Cần cung cấp năng lượng ít nhất bằng năng lượng liên kết Wlk=Δm⋅c2W_{lk} = \Delta m \cdot c^2; do Δm>0\Delta m > 0 và lực hạt nhân rất mạnh nên WlkW_{lk} rất lớn (cỡ vài MeV đến hàng trăm MeV)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.