Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi trang 76 SGK Vật lí 12

Bài 17. Máy phát điện xoay chiều và ứng dụng (Chương III – Từ trường)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Thảo luận để thực hiện các yêu cầu sau:
1. Ngoài thắp sáng, chạy máy thì dòng điện xoay chiều còn được sử dụng vào những việc gì?
2. Tìm hiểu thông qua sách báo, internet về các biện pháp giảm hao phí trong truyền tải điện năng đi xa bằng dòng điện xoay chiều.

Lời giải

1. Ngoài thắp sáng và chạy máy, dòng điện xoay chiều còn được sử dụng vào những việc gì?

Dòng điện xoay chiều rất phổ biến trong đời sống và sản xuất vì dễ truyền tải đi xa và dễ biến đổi điện áp nhờ máy biến áp. Một số ứng dụng tiêu biểu:

a) Tạo nhiệt (tác dụng nhiệt): cung cấp cho các thiết bị đốt nóng như bàn là, bếp điện, lò sưởi, ấm điện, lò nướng, bình nóng lạnh...

b) Chạy các động cơ điện xoay chiều: quạt điện, máy bơm nước, máy giặt, tủ lạnh, điều hòa, máy xay, các máy công cụ trong nhà máy...

c) Cung cấp cho các thiết bị điện tử, thông tin và sinh hoạt: tivi, máy tính, tủ lạnh, lò vi sóng, các bộ sạc, nguồn nuôi của thiết bị điện tử (sau khi được chỉnh lưu, hạ áp).

d) Ứng dụng trong y tế và công nghiệp: máy chụp X-quang, các thiết bị điện phân, mạ điện, luyện kim, hàn điện, thiết bị gia nhiệt cảm ứng...

2. Các biện pháp giảm hao phí trong truyền tải điện năng đi xa bằng dòng điện xoay chiều

Khi truyền tải điện năng đi xa, một phần điện năng bị hao phí do tỏa nhiệt trên đường dây (hiệu ứng Joule). Công suất hao phí trên đường dây là:

Php=I2R=(PU)2R=P2RU2P_{hp} = I^2 R = \left(\frac{P}{U}\right)^2 R = \frac{P^2 R}{U^2}

trong đó PP là công suất cần truyền, UU là điện áp ở nơi truyền đi, R=ρℓSR = \rho\dfrac{\ell}{S} là điện trở của đường dây. Từ công thức này suy ra các biện pháp giảm hao phí:

a) Tăng điện áp UU ở nơi truyền đi (biện pháp chủ yếu, hiệu quả nhất): vì PhpP_{hp} tỉ lệ nghịch với U2U^2 nên khi tăng điện áp lên nn lần thì công suất hao phí giảm đi n2n^2 lần. Trong thực tế, người ta dùng máy biến áp để tăng điện áp trước khi truyền tải (lên đến hàng trăm kV) rồi lại dùng máy biến áp hạ áp xuống mức an toàn trước khi đưa đến nơi tiêu thụ. Đây chính là lí do dòng điện xoay chiều được chọn để truyền tải điện đi xa (dễ biến đổi điện áp bằng máy biến áp).

b) Giảm điện trở RR của đường dây: vì PhpP_{hp} tỉ lệ thuận với R=ρℓSR = \rho\dfrac{\ell}{S}, có thể giảm RR bằng cách:
- Dùng dây dẫn có tiết diện SS lớn hơn (nhưng cách này tốn kim loại, dây nặng, chi phí và cột đỡ tăng nên ít dùng, chỉ tăng vừa phải);
- Dùng vật liệu có điện trở suất ρ\rho nhỏ (đồng, nhôm) để làm dây dẫn.

c) (Nâng cao) Nâng hệ số công suất cos⁡φ\cos\varphi của hệ thống để ứng với cùng một công suất có ích thì dòng điện II nhỏ hơn, nhờ đó giảm hao phí.

Kết luận: Trong thực tế, biện pháp tăng điện áp bằng máy biến áp được sử dụng chủ yếu vì vừa hiệu quả cao (giảm hao phí theo U2U^2) vừa kinh tế hơn so với việc tăng tiết diện dây.

Đáp số

Tạo nhiệt, chạy động cơ điện, cấp nguồn cho thiết bị điện tử/sinh hoạt, dùng trong y tế – công nghiệp (mạ điện, hàn, luyện kim…)Chủ yếu tăng điện áp UU bằng máy biến áp (giảm hao phí theo U2U^2); ngoài ra giảm điện trở RR của dây (tăng tiết diện, chọn vật liệu dẫn tốt) và nâng cos⁡φ\cos\varphi

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.