Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Hoạt động trang 67 SGK Vật lí 12

Bài 16. Từ thông. Hiện tượng cảm ứng điện từ   Đã kiểm chéo

Đề bài

Để làm từ thông biến thiên, có thể biến đổi từng đại lượng B, S, α trong biểu thức (16.1). Hãy đề xuất các cách có thể làm biến thiên từ thông qua tiết diện khung dây dẫn mềm nối với điện kế thành mạch kín trong các trường hợp sau:

Trường hợp 1: Khung dây dẫn đặt cạnh nam châm vĩnh cửu (Hình 16.4).

Trường hợp 2: Khung dây dẫn đặt cạnh nam châm điện (Hình 16.5).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 67 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 16.4: Khung dây dẫn kín (vòng dây mềm) nối với một điện kế G (kim chỉ số 0 ở giữa, hai phía có vạch 10, 20, 30, chốt G₀ và chốt −); bên cạnh khung dây đặt một nam châm thẳng vĩnh cửu có cực N (đỏ) và cực S (xanh). Hình 16.5: Khung dây dẫn kín nối với điện kế G tương tự; bên cạnh đặt một nam châm điện gồm ống dây có lõi, nối với nguồn điện qua biến trở R và khoá K.

Lời giải

Từ công thức (16.1): Φ=B Scos⁡α\Phi = B\,S\cos\alpha, muốn từ thông Φ\Phi qua khung dây biến thiên ta chỉ cần làm thay đổi ít nhất một trong ba đại lượng BB, SS hoặc α\alpha (trong đó α\alpha là góc giữa vectơ cảm ứng từ B⃗\vec{B} và vectơ pháp tuyến n⃗\vec{n} của mặt khung).

Trường hợp 1: Khung dây đặt cạnh nam châm vĩnh cửu (Hình 16.4)

Với nam châm vĩnh cửu, độ lớn cảm ứng từ BB do nam châm sinh ra là cố định, nên ta làm biến thiên từ thông bằng cách thay đổi BB qua khung (nhờ dịch chuyển tương đối), thay đổi diện tích SS hoặc thay đổi góc α\alpha:

a) *Thay đổi BB qua tiết diện khung:* Dịch chuyển nam châm lại gần hoặc ra xa khung dây (hoặc ngược lại, dịch chuyển khung dây lại gần/ra xa nam châm). Khi khoảng cách thay đổi, cảm ứng từ BB tại vị trí khung thay đổi → Φ\Phi biến thiên.

b) *Thay đổi góc α\alpha:* Quay khung dây (hoặc quay nam châm) quanh một trục để góc α\alpha giữa B⃗\vec{B} và pháp tuyến n⃗\vec{n} của mặt khung thay đổi → cos⁡α\cos\alpha thay đổi → Φ\Phi biến thiên.

c) *Thay đổi diện tích SS:* Vì khung dây làm bằng dây dẫn mềm, có thể bóp méo (biến dạng) khung để thay đổi diện tích tiết diện SS giới hạn bởi khung → Φ\Phi biến thiên.

Trong mọi cách trên, kim điện kế G lệch khỏi vạch 0, chứng tỏ có dòng điện cảm ứng → từ thông đã biến thiên.

Trường hợp 2: Khung dây đặt cạnh nam châm điện (Hình 16.5)

Với nam châm điện, độ lớn cảm ứng từ BB của ống dây phụ thuộc cường độ dòng điện chạy qua nó, nên ngoài ba cách cơ học như trường hợp 1, ta còn có thêm các cách làm thay đổi BB bằng điện mà không cần dịch chuyển nam châm hay khung dây:

a) *Thay đổi BB bằng biến trở RR:* Di chuyển con chạy của biến trở RR để thay đổi cường độ dòng điện qua ống dây → cảm ứng từ BB của nam châm điện thay đổi → Φ\Phi qua khung biến thiên.

b) *Thay đổi BB bằng khoá KK:* Đóng hoặc ngắt khoá KK để cho dòng điện qua ống dây xuất hiện hoặc mất đi → BB tăng từ 0 lên hoặc giảm về 0 → Φ\Phi biến thiên.

c) *Các cách cơ học (như trường hợp 1):* Dịch chuyển nam châm điện lại gần/ra xa khung (đổi BB qua khung); quay khung dây để đổi góc α\alpha; bóp méo khung dây mềm để đổi diện tích SS.

Ở mọi cách, kim điện kế G đều lệch, chứng tỏ xuất hiện dòng điện cảm ứng do từ thông qua khung biến thiên.

Đáp số

TH1: đổi BB (dời nam châm lại gần/ra xa khung); đổi α\alpha (quay khung hoặc nam châm); đổi SS (bóp méo khung dây mềm)TH2: đổi BB bằng biến trở RR (đổi dòng qua ống dây); đổi BB bằng đóng/ngắt khoá KK; và các cách cơ học như TH1 (dời nam châm, quay khung, bóp méo khung)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.