Giải Hoạt động trang 62 SGK Vật lí 12
Đề bài
Sử dụng quy tắc bàn tay trái để kiểm chứng chiều của lực từ tác dụng lên thanh kim loại trong Hình 15.2.
Hình vẽ một nam châm chữ U (hình móng ngựa) đặt thẳng đứng, miệng quay lên trên. Cực của hai nhánh nam châm được tô màu: nhánh bên trái là cực Bắc N (màu đỏ), nhánh bên phải là cực Nam S (màu xanh). Giữa hai nhánh có một thanh kim loại (đoạn dây dẫn) thẳng nằm ngang vắt qua khe giữa hai cực; thanh được treo bằng hai dây dẫn thẳng đứng nối lên hai điểm cố định (phía trên bên trái) và (phía trên bên phải). Dòng điện cường độ chạy từ điểm treo , qua thanh kim loại theo chiều từ (đầu bên trái) đến (đầu bên phải), rồi đi ra ở . Vì cảm ứng từ của nam châm có chiều đi ra từ cực Bắc N và đi vào cực Nam S, nên trong khe giữa hai cực, nằm ngang và hướng từ trái (N) sang phải (S), vuông góc với thanh . Trên hình, lực từ tác dụng lên thanh được biểu diễn bằng một mũi tên thẳng đứng hướng lên trên (điểm đặt tại trung điểm của thanh). Như vậy ba đại lượng vuông góc với nhau từng đôi một: dòng điện nằm theo phương ngang (dọc thanh ), cảm ứng từ nằm ngang vuông góc với dòng điện (hướng từ N sang S), và lực từ hướng thẳng đứng lên trên.
Lời giải
Áp dụng quy tắc bàn tay trái để kiểm chứng chiều của lực từ tác dụng lên thanh .
Bước 1. Xác định ba phương vuông góc.
Theo hình vẽ, ba đại lượng đôi một vuông góc với nhau:
- Dòng điện chạy dọc theo thanh, theo chiều từ sang .
- Cảm ứng từ đi ra từ cực Bắc N và đi vào cực Nam S, tức là nằm ngang và hướng từ N (trái) sang S (phải), vuông góc với thanh .
- Lực từ cần kiểm chứng được vẽ hướng thẳng đứng lên trên.
Bước 2. Phát biểu quy tắc bàn tay trái.
Đặt bàn tay trái sao cho các đường sức từ (vectơ ) hướng vào lòng bàn tay, chiều từ cổ tay đến các ngón tay chỉ chiều dòng điện ; khi đó ngón tay cái choãi ra chỉ chiều của lực từ tác dụng lên dây dẫn.
Bước 3. Vận dụng vào thanh .
- Hướng lòng bàn tay trái đón các đường sức từ (tức là cho đi từ N sang S xuyên vào lòng bàn tay).
- Xoay cho bốn ngón tay chỉ theo chiều dòng điện, từ đến .
- Khi đó ngón tay cái choãi ra chỉ thẳng đứng hướng lên trên.
Bước 4. Kết luận.
Chiều lực từ xác định bằng quy tắc bàn tay trái (hướng thẳng đứng lên trên) trùng khớp với chiều mũi tên biểu diễn trên Hình 15.2. Vậy chiều của lực từ tác dụng lên thanh đã được kiểm chứng là đúng (đpcm).
*Nhận xét:* Độ lớn của lực từ được tính bởi , với là góc giữa và dòng điện nên . Thanh chịu lực đẩy lên trên nên bị nâng lên, phù hợp với quan sát thực nghiệm.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.