Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi 1 trang 45 SGK Vật lí 12

Bài 11. Phương trình trạng thái của khí lí tưởng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy lập phương trình p1V1T1=p2V2T2\dfrac{p_1 V_1}{T_1} = \dfrac{p_2 V_2}{T_2} bằng một cách biến đổi trạng thái khác cách trong Hình 11.1 để chứng tỏ: Quá trình chuyển trạng thái không phụ thuộc cách chuyển trạng thái mà chỉ phụ thuộc trạng thái đầu và trạng thái cuối.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 45 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Sơ đồ gồm ba ô trạng thái của một khối lượng khí xác định, nối với nhau bằng hai mũi tên. Ô (1) ở trên bên trái ghi p1,V1,T1p_1, V_1, T_1 (trạng thái đầu); ô (2) ở trên bên phải ghi p2,V2,T2p_2, V_2, T_2 (trạng thái cuối); ô (1') ở giữa phía dưới ghi p2,V1′,T1p_2, V_1', T_1 (trạng thái trung gian). Một mũi tên đi từ ô (1) xuống ô (1') được ghi chú là 'Đẳng nhiệt' (nhiệt độ giữ không đổi ở T1T_1, áp suất đổi từ p1p_1 sang p2p_2). Một mũi tên khác đi từ ô (1') lên ô (2) được ghi chú là 'Đẳng áp' (áp suất giữ không đổi ở p2p_2, nhiệt độ đổi từ T1T_1 sang T2T_2). Như vậy khí chuyển từ trạng thái (1) qua trạng thái trung gian (1') tới trạng thái (2) theo đường: đẳng nhiệt rồi đẳng áp.

Lời giải

Phân tích đề: Ta chọn cách biến đổi khác với Hình 11.1: đưa khối khí từ trạng thái đầu (1) sang trạng thái cuối (2) qua trạng thái trung gian (1') theo hai quá trình liên tiếp:
- (1) →\to (1'): quá trình đẳng nhiệt (giữ T1T_1 không đổi, áp suất đổi từ p1p_1 sang p2p_2), trạng thái (1') có thông số (p2, V1′, T1)(p_2,\ V_1',\ T_1).
- (1') →\to (2): quá trình đẳng áp (giữ p2p_2 không đổi, nhiệt độ đổi từ T1T_1 sang T2T_2), trạng thái (2) có thông số (p2, V2, T2)(p_2,\ V_2,\ T_2).

a) Quá trình đẳng nhiệt (1) →\to (1'): Áp dụng định luật Boyle:

p1V1=p2V1′ ⇒ V1′=p1V1p2(1)p_1 V_1 = p_2 V_1' \ \Rightarrow\ V_1' = \dfrac{p_1 V_1}{p_2}\quad(1)

b) Quá trình đẳng áp (1') →\to (2): Áp dụng định luật Charles (thể tích tỉ lệ với nhiệt độ tuyệt đối khi áp suất không đổi):

V1′T1=V2T2 ⇒ V1′=V2T1T2(2)\dfrac{V_1'}{T_1} = \dfrac{V_2}{T_2} \ \Rightarrow\ V_1' = \dfrac{V_2 T_1}{T_2}\quad(2)

c) Kết hợp (1) và (2): Vì vế trái của hai biểu thức cùng bằng V1′V_1' nên:

p1V1p2=V2T1T2\dfrac{p_1 V_1}{p_2} = \dfrac{V_2 T_1}{T_2}

Chuyển vế (chia hai vế cho T1T_1, nhân hai vế với p2p_2):

p1V1T1=p2V2T2(đpcm)\dfrac{p_1 V_1}{T_1} = \dfrac{p_2 V_2}{T_2}\quad(\text{đpcm})

d) Nhận xét: Dù chọn đường biến đổi đẳng nhiệt rồi đẳng áp (khác với đường trong Hình 11.1), ta vẫn thu được đúng hệ thức p1V1T1=p2V2T2\dfrac{p_1 V_1}{T_1} = \dfrac{p_2 V_2}{T_2}. Biểu thức này chỉ chứa thông số của trạng thái đầu (1) và trạng thái cuối (2), không chứa thông số của trạng thái trung gian. Vậy sự chuyển trạng thái của khối khí không phụ thuộc vào cách (đường) chuyển mà chỉ phụ thuộc vào trạng thái đầu và trạng thái cuối.

Đáp số

đpcmđpcmđpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.