Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi trang 43 SGK Vật lí 12

Bài 10. Định luật Charles   Đã kiểm chéo

Đề bài

Từ kết quả thí nghiệm, thực hiện các yêu cầu sau:
- Tính TT, VT\dfrac{V}{T}.
- Từ số liệu thu được, vẽ đồ thị mối quan hệ VV, TT.

1. Kết quả thí nghiệm thu được có phù hợp với định luật Charles không?
2. Giải thích tại sao có thể coi quá trình biến đổi trạng thái của khí trong thí nghiệm trên là quá trình đẳng áp?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 43 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 10.1. Ví dụ về kết quả thí nghiệm minh hoạ định luật Charles:

| Lần thí nghiệm | t (°C) | T (K) | V (mL) |
|---|---|---|---|
| 1 | 24,5 | 297,5 | 30 |
| 2 | 0,5 | 273,5 | 27 |
| 3 | 41,5 | 314,5 | 33 |
| 4 | 59,3 | 332,3 | 35 |

Hình 10.4. Đồ thị biểu diễn mối quan hệ giữa V và T được vẽ từ số liệu ở Bảng 10.1: trục hoành T (K) từ 260 đến 340, trục tung V (mL) từ 25 đến 36; các điểm (273,5; 27), (297,5; 30), (314,5; 33), (332,3; 35) nằm gần một đường thẳng đi lên.

Lời giải

Lập bảng tính TT và VT\dfrac{V}{T}

Nhiệt độ tuyệt đối tính theo công thức T=t+273T = t + 273 (K), còn tỉ số VT\dfrac{V}{T} được tính trực tiếp từ số liệu:

| Lần | tt (°C) | TT (K) | VV (mL) | VT\dfrac{V}{T} (mL/K) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 24,5 | 297,5 | 30 | 30297,5≈0,1008\dfrac{30}{297,5}\approx 0,1008 |
| 2 | 0,5 | 273,5 | 27 | 27273,5≈0,0987\dfrac{27}{273,5}\approx 0,0987 |
| 3 | 41,5 | 314,5 | 33 | 33314,5≈0,1049\dfrac{33}{314,5}\approx 0,1049 |
| 4 | 59,3 | 332,3 | 35 | 35332,3≈0,1053\dfrac{35}{332,3}\approx 0,1053 |

Vẽ đồ thị VV – TT

Biểu diễn các điểm (273,5; 27)(273,5;\,27), (297,5; 30)(297,5;\,30), (314,5; 33)(314,5;\,33), (332,3; 35)(332,3;\,35) lên hệ trục với trục hoành là TT (K), trục tung là VV (mL). Các điểm nằm gần như trên một đường thẳng đi lên; nếu kéo dài đường thẳng này về phía TT nhỏ thì nó hướng về gốc tọa độ OO. Đây chính là dạng đồ thị của quá trình đẳng áp (đường đẳng áp trong hệ tọa độ VV – TT).

a) Kết quả thí nghiệm có phù hợp với định luật Charles không?

Theo định luật Charles, trong quá trình đẳng áp thì thể tích tỉ lệ thuận với nhiệt độ tuyệt đối, tức là:
VT=hằng số.\frac{V}{T} = \text{hằng số}.
Từ bảng trên, các giá trị VT\dfrac{V}{T} ở bốn lần thí nghiệm đều xấp xỉ bằng nhau (khoảng 0,100,10 mL/K). Sự chênh lệch nhỏ giữa các giá trị là do sai số của phép đo. Đồng thời đồ thị VV – TT là một đường thẳng (có xu hướng đi qua gốc tọa độ khi kéo dài).

Vậy kết quả thí nghiệm phù hợp với định luật Charles.

b) Vì sao có thể coi quá trình là đẳng áp?

Trong thí nghiệm, khối khí được giữ trong xi lanh có pít-tông (hoặc ống chứa) thông với khí quyển và pít-tông dịch chuyển tự do. Do đó áp suất của khí trong bình luôn cân bằng với áp suất khí quyển bên ngoài. Vì áp suất khí quyển trong suốt thời gian làm thí nghiệm coi như không đổi nên áp suất của khối khí cũng không đổi.

Khí biến đổi trạng thái (thể tích thay đổi theo nhiệt độ) trong khi áp suất giữ không đổi, nên có thể coi đây là quá trình đẳng áp.

Đáp số

VT\dfrac{V}{T} lần lượt ≈ 0,1008; 0,0987; 0,1049; 0,1053 mL/K (xấp xỉ không đổi); đồ thị V–T là đường thẳng đi lên hướng về gốc OPhù hợp với định luật Charles vì VT\dfrac{V}{T} ≈ hằng sốQuá trình đẳng áp vì áp suất khí luôn bằng áp suất khí quyển không đổi (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.