Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi trang 41 SGK Vật lí 12

Bài 10. Định luật Charles   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy giải thích cách vẽ đồ thị của hàm: V=V0(1+αt)V = V_0(1 + \alpha t) trong Hình 10.1a.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 41 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 10.1a: Đồ thị biểu diễn sự thay đổi thể tích khí theo nhiệt độ Celsius. Trục hoành t (°C), trục tung V. Đường thẳng đi lên, cắt trục tung tại giá trị V0V_0 (ứng với t = 0 °C) và khi kéo dài (nét đứt) cắt trục hoành tại t = −273 °C. Đường biểu diễn không đi qua gốc toạ độ.

Lời giải

Bước 1 – Nhận dạng hàm số.

Ta khai triển biểu thức:
V=V0(1+αt)=V0+V0α tV = V_0(1 + \alpha t) = V_0 + V_0\alpha\, t

Đây là hàm bậc nhất của biến tt (dạng V=at+bV = at + b với a=V0αa = V_0\alpha và b=V0b = V_0). Hệ số góc a=V0α>0a = V_0\alpha > 0 nên đồ thị là một đường thẳng đi lên (V tăng khi tt tăng). Muốn vẽ một đường thẳng ta chỉ cần xác định hai điểm của nó.

Bước 2 – Xác định điểm cắt trục tung (giao với trục V).

Cho t=0t = 0 (ứng với 0 °C):
V=V0(1+α⋅0)=V0V = V_0(1 + \alpha \cdot 0) = V_0

Vậy đường thẳng cắt trục tung tại điểm có tung độ V0V_0. Đây chính là thể tích khối khí ở 0 °C. Vì V0≠0V_0 \neq 0 nên đường biểu diễn không đi qua gốc toạ độ.

Bước 3 – Xác định điểm cắt trục hoành (giao với trục t).

Cho V=0V = 0:
V0(1+αt)=0⇒1+αt=0⇒t=−1αV_0(1 + \alpha t) = 0 \Rightarrow 1 + \alpha t = 0 \Rightarrow t = -\dfrac{1}{\alpha}

Thay hệ số nở đẳng áp của khí α=1273 độ−1\alpha = \dfrac{1}{273}\ \text{độ}^{-1} (theo SGK):
t=−11273=−273 (∘C)t = -\dfrac{1}{\tfrac{1}{273}} = -273\ (^\circ\text{C})

Vậy khi kéo dài đường thẳng về phía nhiệt độ âm, nó cắt trục hoành tại t=−273 ∘Ct = -273\ ^\circ\text{C}.

Bước 4 – Dựng đồ thị.

- Lấy điểm A(0 ; V0)A(0\,;\,V_0) trên trục tung.
- Nối AA với các điểm có thể tích đo được ở những nhiệt độ dương, ta được đoạn thẳng đi lên (phần nét liền – vùng khảo sát thực tế của chất khí).
- Kéo dài đoạn thẳng này về phía trái bằng nét đứt cho tới khi gặp trục hoành tại điểm t=−273 ∘Ct = -273\ ^\circ\text{C} (phần nét đứt vì ở nhiệt độ đó khí đã hoá lỏng, không còn nghiệm đúng, chỉ là ngoại suy toán học).

Kết quả là đường thẳng như Hình 10.1a: xuất phát từ V0V_0 trên trục tung, dốc lên khi tt tăng, và nếu kéo dài sẽ cắt trục tt tại −273 ∘C-273\ ^\circ\text{C}.

Đáp số

Đồ thị là đường thẳng (hàm bậc nhất V=V0+V0αtV = V_0 + V_0\alpha t) cắt trục tung tại V0V_0 (khi t=0t = 0) và kéo dài cắt trục hoành tại t=−273 ∘Ct = -273\ ^\circ\text{C} (khi V=0V = 0), không đi qua gốc toạ độ; đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.