Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Hoạt động trang 39 SGK Vật lí 12

Bài 9. Định luật Boyle   Đã kiểm chéo

Đề bài

Từ kết quả thí nghiệm ở Bảng 9.1, thực hiện các yêu cầu sau:
1. Xác định giá trị của tích pV trong mỗi lần thí nghiệm.
2. Vẽ đường biểu diễn sự phụ thuộc của áp suất p vào thể tích V trong hệ toạ độ (p,V).
3. Phát biểu mối quan hệ giữa p và V trong quá trình đẳng nhiệt.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 39 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 9.1 ghi kết quả thí nghiệm khảo sát mối quan hệ giữa thể tích VV và áp suất pp trong quá trình đẳng nhiệt của một lượng khí xác định, gồm 4 lần thí nghiệm:

| Lần thí nghiệm | VV (cm³) | pp (10510^5 Pa) |
|:---:|:---:|:---:|
| 1 | 3,0 | 1,0 |
| 2 | 2,5 | 1,2 |
| 3 | 2,0 | 1,5 |
| 4 | 1,5 | 1,9 |

Lời giải

1. Xác định tích pVpV trong mỗi lần thí nghiệm

Với pp tính theo đơn vị 10510^5 Pa và VV tính theo cm³, ta lập bảng tích pVpV:

| Lần | VV (cm³) | pp (10510^5 Pa) | pVpV (10510^5 Pa·cm³) |
|:---:|:---:|:---:|:---:|
| 1 | 3,0 | 1,0 | 3,0⋅1,0=3,03{,}0 \cdot 1{,}0 = 3{,}0 |
| 2 | 2,5 | 1,2 | 2,5⋅1,2=3,02{,}5 \cdot 1{,}2 = 3{,}0 |
| 3 | 2,0 | 1,5 | 2,0⋅1,5=3,02{,}0 \cdot 1{,}5 = 3{,}0 |
| 4 | 1,5 | 1,9 | 1,5⋅1,9=2,85≈3,01{,}5 \cdot 1{,}9 = 2{,}85 \approx 3{,}0 |

Nhận xét: trong cả 4 lần thí nghiệm, tích pVpV gần như không đổi, luôn xấp xỉ 3,0⋅1053{,}0 \cdot 10^5 Pa·cm³ (sai lệch nhỏ của lần 4 là do sai số thí nghiệm).

2. Vẽ đường biểu diễn pp theo VV trong hệ toạ độ (p,V)(p, V)

- Trục hoành biểu diễn thể tích VV (cm³), trục tung biểu diễn áp suất pp (10510^5 Pa).
- Biểu diễn 4 điểm thực nghiệm: (3,0; 1,0)(3{,}0;\,1{,}0), (2,5; 1,2)(2{,}5;\,1{,}2), (2,0; 1,5)(2{,}0;\,1{,}5), (1,5; 1,9)(1{,}5;\,1{,}9).
- Nối các điểm lại, ta được một đường cong đi xuống (một nhánh hypebol): khi thể tích VV tăng thì áp suất pp giảm, và ngược lại. Đường cong này không cắt các trục toạ độ.

(Đường cong có dạng p=3,0Vp = \dfrac{3{,}0}{V}, với pp tính theo 10510^5 Pa và VV tính theo cm³.)

3. Phát biểu mối quan hệ giữa pp và VV trong quá trình đẳng nhiệt

Vì tích pVpV không đổi nên ở nhiệt độ không đổi, áp suất pp của một lượng khí xác định tỉ lệ nghịch với thể tích VV của nó:
p∼1VhaypV=hằng số.p \sim \dfrac{1}{V} \quad\text{hay}\quad pV = \text{hằng số}.
Đây chính là nội dung định luật Boyle.

Đáp số

pV≈3,0⋅105pV \approx 3{,}0 \cdot 10^5 Pa·cm³ (không đổi)Đường cong đi xuống dạng một nhánh hypebolpp tỉ lệ nghịch với VV: pV=pV = hằng số (định luật Boyle)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.