Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Hoạt động trang 29 SGK Vật lí 12

Bài 6. Thực hành: Đo nhiệt hoá hơi riêng của nước   Đã kiểm chéo

Đề bài

Từ kết quả thí nghiệm thu được, thực hiện các yêu cầu sau:
– Vẽ đồ thị khối lượng mm theo thời gian τ\tau.
– Vẽ đường thẳng đi gần các điểm thực nghiệm nhất (tham khảo Hình 6.1). Chọn hai điểm P, Q tuỳ ý trên đồ thị, xác định giá trị khối lượng mPm_P, mQm_Q và thời gian τP\tau_P, τQ\tau_Q tương ứng.
– Tính công suất trung bình của dòng điện qua điện trở của nhiệt lượng kế.
– Tính nhiệt hoá hơi riêng của nước theo công thức: L=Qm=P‾(τQ−τP)mP−mQL = \dfrac{Q}{m} = \dfrac{\overline{\mathscr{P}}(\tau_Q - \tau_P)}{m_P - m_Q}. Trong đó P‾(τQ−τP)\overline{\mathscr{P}}(\tau_Q - \tau_P) là nhiệt lượng do dòng điện qua điện trở toả ra trong thời gian τQ−τP\tau_Q - \tau_P; (mP−mQ)(m_P - m_Q) là khối lượng nước đã hoá hơi trong khoảng thời gian trên.
– Xác định sai số của phép đo nhiệt hoá hơi riêng của nước.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 29 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 6.2. Ví dụ về kết quả thí nghiệm đo nhiệt hoá hơi riêng của nước:

| Thời gian τ (s) | 0 | 120 | 240 | 360 | 480 | 600 | 720 | 840 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Công suất 𝒫 (W) | 0 | 15,21 | 15,19 | 15,21 | 15,23 | 15,19 | 15,21 | 15,19 |
| Khối lượng m (kg) | 0,1200 | 0,1191 | 0,1184 | 0,1179 | 0,1170 | 0,1161 | 0,1152 | 0,1141 |

Hình 6.1. Đồ thị quan hệ giữa khối lượng m (kg) theo trục tung và thời gian τ (s) theo trục hoành của quá trình hoá hơi của nước, vẽ từ số liệu Bảng 6.2. Các điểm thực nghiệm nằm gần một đường thẳng dốc xuống đi từ (0; 0,120) đến khoảng (840; 0,114). Trên đồ thị đánh dấu điểm P ứng với τ_P ≈ 200 s, m_P ≈ 0,1187 kg và điểm Q ứng với τ_Q ≈ 700 s, m_Q ≈ 0,1153 kg (xác định bằng các đường gióng nét đứt).

Lời giải

## Bài 6. Thực hành: Đo nhiệt hoá hơi riêng của nước

Số liệu dùng để xử lí (Bảng 6.2): trong suốt quá trình hoá hơi công suất của dòng điện gần như không đổi (khoảng 15,2 W); khối lượng nước giảm dần theo thời gian.

### a) Vẽ đồ thị khối lượng mm theo thời gian τ\tau

Lấy trục hoành là thời gian τ\tau (s), trục tung là khối lượng mm (kg). Biểu diễn 8 cặp điểm thực nghiệm (τ;m)(\tau; m) của Bảng 6.2:

(0; 0,1200), (120; 0,1191), (240; 0,1184), (360; 0,1179),(0;\,0{,}1200),\ (120;\,0{,}1191),\ (240;\,0{,}1184),\ (360;\,0{,}1179),

(480; 0,1170), (600; 0,1161), (720; 0,1152), (840; 0,1141).(480;\,0{,}1170),\ (600;\,0{,}1161),\ (720;\,0{,}1152),\ (840;\,0{,}1141).

Các điểm nằm gần một đường thẳng dốc xuống (khối lượng giảm đều theo thời gian vì nước bay hơi gần như đều đặn).

###

b) Vẽ đường thẳng gần các điểm nhất và chọn hai điểm P, Q

Dùng thước kẻ một đường thẳng đi gần tất cả các điểm thực nghiệm nhất (như Hình 6.1). Trên đường thẳng đó chọn tuỳ ý hai điểm P, Q và dùng các đường gióng nét đứt để đọc toạ độ:

- Điểm P: τP≈200 s\tau_P \approx 200\ \text{s}, mP≈0,1187 kgm_P \approx 0{,}1187\ \text{kg}.
- Điểm Q: τQ≈700 s\tau_Q \approx 700\ \text{s}, mQ≈0,1153 kgm_Q \approx 0{,}1153\ \text{kg}.

###

c) Công suất trung bình của dòng điện qua điện trở

Lấy trung bình cộng các giá trị công suất đo được trong lúc nước đang hoá hơi (bỏ giá trị 00 lúc τ=0\tau=0):

P‾=15,21+15,19+15,21+15,23+15,19+15,21+15,197=106,437≈15,20 W.\overline{\mathscr{P}}=\frac{15{,}21+15{,}19+15{,}21+15{,}23+15{,}19+15{,}21+15{,}19}{7}=\frac{106{,}43}{7}\approx 15{,}20\ \text{W}.

###

d) Tính nhiệt hoá hơi riêng của nước

Nhiệt lượng do dòng điện toả ra trong khoảng thời gian từ P đến Q:

Q=P‾ (τQ−τP)=15,20×(700−200)=15,20×500=7600 J.Q=\overline{\mathscr{P}}\,(\tau_Q-\tau_P)=15{,}20\times(700-200)=15{,}20\times 500=7600\ \text{J}.

Khối lượng nước đã hoá hơi trong khoảng thời gian đó:

Δm=mP−mQ=0,1187−0,1153=0,0034 kg.\Delta m=m_P-m_Q=0{,}1187-0{,}1153=0{,}0034\ \text{kg}.

Nhiệt hoá hơi riêng của nước:

L=QΔm=P‾ (τQ−τP)mP−mQ=76000,0034≈2,24×106 J/kg.L=\frac{Q}{\Delta m}=\frac{\overline{\mathscr{P}}\,(\tau_Q-\tau_P)}{m_P-m_Q}=\frac{7600}{0{,}0034}\approx 2{,}24\times 10^{6}\ \text{J/kg}.

Kết quả này phù hợp với giá trị tham khảo của nước (L≈2,26×106L\approx 2{,}26\times10^{6} J/kg).

###

e) Sai số của phép đo

Từ công thức L=P‾ (τQ−τP)mP−mQL=\dfrac{\overline{\mathscr{P}}\,(\tau_Q-\tau_P)}{m_P-m_Q}, sai số tỉ đối bằng tổng các sai số tỉ đối thành phần:

δLL=δP‾P‾+δ(τQ−τP)τQ−τP+δ(mP−mQ)mP−mQ.\frac{\delta L}{L}=\frac{\delta\overline{\mathscr{P}}}{\overline{\mathscr{P}}}+\frac{\delta(\tau_Q-\tau_P)}{\tau_Q-\tau_P}+\frac{\delta(m_P-m_Q)}{m_P-m_Q}.

- Công suất: độ lệch trung bình của các giá trị đo so với P‾\overline{\mathscr{P}} khoảng 0,010{,}01 W, nên δP‾P‾≈0,0115,20≈0,1%\dfrac{\delta\overline{\mathscr{P}}}{\overline{\mathscr{P}}}\approx\dfrac{0{,}01}{15{,}20}\approx 0{,}1\%.
- Thời gian: đọc toạ độ P, Q trên đồ thị với sai số mỗi điểm khoảng 55 s, nên δ(τQ−τP)≈10\delta(\tau_Q-\tau_P)\approx 10 s và 10500≈2%\dfrac{10}{500}\approx 2\%.
- Khối lượng: cân hiện số có độ chia nhỏ nhất 0,00010{,}0001 kg, nên δ(mP−mQ)≈2×0,0001=0,0002\delta(m_P-m_Q)\approx 2\times 0{,}0001=0{,}0002 kg và 0,00020,0034≈5,9%\dfrac{0{,}0002}{0{,}0034}\approx 5{,}9\%.

Do hiệu khối lượng Δm\Delta m nhỏ nên sai số do cân là lớn nhất. Tổng lại:

δLL≈0,1%+2%+5,9%≈8%.\frac{\delta L}{L}\approx 0{,}1\%+2\%+5{,}9\%\approx 8\%.

Sai số tuyệt đối:

δL≈0,08×2,24×106≈0,18×106 J/kg.\delta L\approx 0{,}08\times 2{,}24\times10^{6}\approx 0{,}18\times10^{6}\ \text{J/kg}.

Vậy kết quả phép đo:

L=(2,24±0,18)×106 J/kg.\boxed{L=(2{,}24\pm 0{,}18)\times10^{6}\ \text{J/kg}.}

*Nhận xét: muốn giảm sai số nên chọn hai điểm P, Q cách xa nhau để hiệu Δm\Delta m lớn hơn, đồng thời dùng cân có độ chính xác cao hơn.*

Đáp số

Đồ thị m–τ là một đường thẳng dốc xuống (khối lượng giảm đều theo thời gian)P(τ_P ≈ 200 s; m_P ≈ 0,1187 kg), Q(τ_Q ≈ 700 s; m_Q ≈ 0,1153 kg)Công suất trung bình: P̄ ≈ 15,20 WL ≈ 2,24·10⁶ J/kgSai số ≈ 8%; L = (2,24 ± 0,18)·10⁶ J/kg

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.