Sách giáo khoa Vật lí 12

Giải Câu hỏi trang 21 SGK Vật lí 12

Bài 4. Nhiệt dung riêng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy thực hiện các yêu cầu sau:

a) Từ hệ thức (4.3), cho biết cần đo đại lượng nào để xác định nhiệt dung riêng của nước.

b) Nhiệt lượng mà nước trong bình nhiệt lượng kế thu được lấy từ đâu?

c) Xác định nhiệt lượng mà nước thu được bằng cách nào?

d) Mô tả các bước tiến hành thí nghiệm.

Lời giải

a) Đại lượng cần đo để xác định nhiệt dung riêng của nước

Hệ thức (4.3): c=Qm Δtc=\dfrac{Q}{m\,\Delta t}

Muốn tính nhiệt dung riêng cc của nước, từ hệ thức trên ta cần đo ba đại lượng:
- Nhiệt lượng QQ mà nước thu được;
- Khối lượng mm của nước;
- Độ tăng nhiệt độ Δt=t2−t1\Delta t=t_2-t_1 của nước (nhiệt độ ban đầu t1t_1 và nhiệt độ sau khi đun t2t_2).

b) Nguồn gốc của nhiệt lượng mà nước thu được

Trong bình nhiệt lượng kế có một điện trở (bộ phận đốt nóng) nhúng trong nước. Khi cho dòng điện chạy qua điện trở, điện trở tỏa nhiệt. Vì bình được bọc cách nhiệt tốt nên nhiệt lượng nước thu được chính là nhiệt lượng do điện trở tỏa ra, tức là lấy từ năng lượng điện cung cấp cho điện trở.

c) Cách xác định nhiệt lượng mà nước thu được

Nhiệt lượng nước thu được bằng điện năng mà điện trở tiêu thụ. Do đó ta xác định QQ bằng cách đo công suất điện PP (đọc trên oát kế, hoặc đo hiệu điện thế UU và cường độ dòng điện II rồi tính P=UIP=UI) và đo thời gian tt dòng điện chạy qua:
Q=P t=U I tQ = P\,t = U\,I\,t

d) Các bước tiến hành thí nghiệm

*Dụng cụ:* bình nhiệt lượng kế có vỏ cách nhiệt kèm điện trở đốt nóng và que khuấy, cân điện tử, nhiệt kế (hoặc cảm biến nhiệt độ), oát kế (hoặc ampe kế và vôn kế), đồng hồ bấm giây, nguồn điện (biến áp nguồn), dây nối.

*Tiến hành:*
1. Dùng cân điện tử xác định khối lượng mm của nước, rồi đổ nước vào bình nhiệt lượng kế.
2. Lắp điện trở đốt nóng và nhiệt kế vào bình sao cho ngập trong nước; nối điện trở với oát kế và nguồn điện. Đọc và ghi nhiệt độ ban đầu t1t_1 của nước.
3. Đóng mạch cho dòng điện chạy qua điện trở, đồng thời bấm đồng hồ đo thời gian. Vừa đun vừa khuấy đều nước cho nhiệt độ phân bố đều; đọc công suất PP trên oát kế.
4. Sau khoảng thời gian tt, ngắt mạch điện và đọc nhiệt độ cao nhất t2t_2 của nước.
5. Tính nhiệt lượng nước thu được Q=P tQ=P\,t, độ tăng nhiệt độ Δt=t2−t1\Delta t=t_2-t_1, rồi suy ra nhiệt dung riêng của nước:
c=Qm Δt=P tm (t2−t1)c=\frac{Q}{m\,\Delta t}=\frac{P\,t}{m\,(t_2-t_1)}
(Lặp lại thí nghiệm vài lần và lấy giá trị trung bình để tăng độ chính xác.)

Đáp số

Cần đo khối lượng mm, độ tăng nhiệt độ Δt=t2−t1\Delta t=t_2-t_1 và nhiệt lượng QQLấy từ nhiệt lượng do điện trở (bộ phận đốt nóng) tỏa ra, tức từ năng lượng điệnĐo công suất và thời gian: Q=P t=U I tQ=P\,t=U\,I\,tQuy trình 5 bước, cuối cùng tính c=P tm(t2−t1)c=\dfrac{P\,t}{m(t_2-t_1)}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.