Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 11 SGK Vật lí 11

Bài 2. Mô tả dao động điều hoà   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hình 2.3 là đồ thị dao động điều hoà của một con lắc. Hãy cho biết:
- Vị trí và hướng dịch chuyển của con lắc tại thời điểm ban đầu.
- Pha ban đầu của dao động.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 11 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 2.3: Đồ thị li độ xx (cm) theo thời gian tt (s) của dao động điều hoà, dạng đường cong hình sin. Trục tung có đánh dấu hai mức +A+A (biên dương) và −A-A (biên âm); trục hoành có đánh dấu các mốc T/4T/4, T/2T/2 và TT. Tại thời điểm ban đầu t=0t = 0, đường đồ thị xuất phát từ giá trị cực tiểu x=−Ax = -A (biên âm); đường cong tăng dần qua x=0x = 0 tại t=T/4t = T/4, đạt giá trị cực đại x=+Ax = +A tại t=T/2t = T/2, giảm về x=0x = 0 tại t=3T/4t = 3T/4, và trở lại x=−Ax = -A tại t=Tt = T. Dạng đồ thị ứng với phương trình x=−Acos⁡(ωt)x = -A\cos(\omega t), tức pha ban đầu φ=π\varphi = \pi rad.

Lời giải

Đọc đồ thị Hình 2.3: Tại thời điểm ban đầu t=0t = 0, đường đồ thị xuất phát từ giá trị cực tiểu x=−Ax = -A; sau đó li độ tăng dần, qua x=0x = 0 tại t=T/4t = T/4 rồi đạt cực đại x=+Ax = +A tại t=T/2t = T/2.

a) Vị trí và hướng dịch chuyển của con lắc tại thời điểm ban đầu

- Tại t=0t = 0: li độ x=−Ax = -A, tức con lắc đang ở vị trí biên âm (lệch cực đại về phía âm so với vị trí cân bằng).
- Ngay sau thời điểm ban đầu, li độ xx tăng dần (từ −A-A đi về 00), nên con lắc bắt đầu chuyển động theo chiều dương, hướng từ biên âm về vị trí cân bằng.

b) Pha ban đầu của dao động

Phương trình dao động điều hoà có dạng tổng quát:
x=Acos⁡(ωt+φ)x = A\cos(\omega t + \varphi)

Tại t=0t = 0 đồ thị cho x=−Ax = -A, nên:
Acos⁡φ=−A  ⇒  cos⁡φ=−1  ⇒  φ=π (rad)A\cos\varphi = -A \;\Rightarrow\; \cos\varphi = -1 \;\Rightarrow\; \varphi = \pi \text{ (rad)}

Khi đó x=Acos⁡(ωt+π)=−Acos⁡(ωt)x = A\cos(\omega t + \pi) = -A\cos(\omega t), đúng với dạng đồ thị đã cho (xuất phát từ −A-A và tăng dần).

Vậy pha ban đầu của dao động là φ=π\varphi = \pi rad.

Đáp số

Tại t = 0: con lắc ở vị trí biên âm (x = −A), bắt đầu dịch chuyển theo chiều dương về vị trí cân bằngφ = π rad

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.