Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 26 SGK Vật lí 11

Bài 6. Dao động tắt dần. Dao động cưỡng bức. Hiện tượng cộng hưởng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hãy dự đoán xem, trong thí nghiệm Hình 6.3, nếu con lắc điều khiển Đ được kéo sang một bên theo phương vuông góc với thanh rồi thả ra cho dao động thì các con lắc khác có dao động không? Con lắc nào dao động mạnh nhất? Tại sao?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 26 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ bộ thí nghiệm về dao động cưỡng bức: một giá đỡ có chân ba càng và một trục đứng, phía trên gắn một thanh cứng hình trụ nằm ngang, hai đầu thanh đặt trên hai ổ trục nên thanh có thể xoay dễ dàng quanh trục của nó. Treo vào thanh ngang này gồm một con lắc điều khiển kí hiệu Đ (quả nặng dạng hộp) cùng ba con lắc thử kí hiệu 1, 2 và 3 có chiều dài dây treo khác nhau. Con lắc Đ và con lắc số 2 có chiều dài gần bằng nhau (quả nặng ở vị trí thấp hơn), con lắc 1 và 3 ngắn hơn. Khi kéo con lắc Đ lệch khỏi vị trí cân bằng rồi thả ra, Đ dao động và truyền dao động qua thanh ngang tới các con lắc còn lại.

Lời giải

Phân tích hiện tượng

Khi kéo con lắc điều khiển Đ lệch khỏi vị trí cân bằng rồi thả ra, Đ dao động. Vì Đ và các con lắc 1, 2, 3 cùng được treo vào thanh ngang có thể xoay dễ dàng quanh trục, nên dao động của Đ làm thanh ngang bị "giật" qua lại một cách tuần hoàn. Qua thanh ngang, Đ truyền lực cưỡng bức tuần hoàn tới các con lắc còn lại.

a) Các con lắc khác có dao động không?

Có. Dưới tác dụng của lực cưỡng bức tuần hoàn do Đ truyền qua thanh ngang, cả ba con lắc 1, 2, 3 đều dao động. Đây là dao động cưỡng bức: sau giai đoạn chuyển tiếp, mỗi con lắc dao động với tần số bằng tần số của con lắc điều khiển Đ (tức tần số của lực cưỡng bức), chứ không phải tần số dao động riêng của nó.

b) Con lắc nào dao động mạnh nhất? Tại sao?

Con lắc số 2 dao động mạnh nhất (biên độ lớn nhất).

Giải thích: Chu kì (tần số) dao động riêng của con lắc đơn chỉ phụ thuộc chiều dài dây treo theo T=2πlgT = 2\pi\sqrt{\dfrac{l}{g}}, tức f=12πglf = \dfrac{1}{2\pi}\sqrt{\dfrac{g}{l}}. Con lắc số 2 có chiều dài gần bằng con lắc Đ, nên tần số dao động riêng của nó gần bằng tần số của lực cưỡng bức do Đ truyền tới (f0≈fcbf_0 \approx f_{cb}). Khi tần số lực cưỡng bức xấp xỉ tần số riêng, xảy ra hiện tượng cộng hưởng, làm biên độ dao động cưỡng bức đạt giá trị cực đại.

Các con lắc 1 và 3 ngắn hơn nên tần số riêng của chúng khác nhiều so với tần số của Đ, không đạt điều kiện cộng hưởng, vì vậy chúng dao động với biên độ nhỏ hơn.

Đáp số

Có, tất cả các con lắc 1, 2, 3 đều dao động (dao động cưỡng bức, cùng tần số với Đ)Con lắc số 2 dao động mạnh nhất vì chiều dài gần bằng Đ nên tần số riêng ≈ tần số lực cưỡng bức → xảy ra cộng hưởng

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.