Giải Câu hỏi trang 24 SGK Vật lí 11
Đề bài
Hãy giải thích tại sao dao động của em bé chơi xích đu trong ví dụ ở đầu bài lại tắt dần, nếu không có người mẹ thỉnh thoảng đẩy nhẹ vào ghế xích đu.
Lời giải
Phân tích hiện tượng:
Khi em bé chơi xích đu mà không có người mẹ thỉnh thoảng đẩy nhẹ vào ghế, thì ghế xích đu cùng em bé là một hệ dao động tự do. Hệ này dao động dưới tác dụng của trọng lực (đóng vai trò lực kéo về), nhưng đồng thời luôn chịu các lực cản của môi trường.
Giải thích tại sao dao động tắt dần:
- Trong quá trình chuyển động, xích đu luôn chịu tác dụng của lực cản (lực ma sát) của không khí và lực ma sát ở trục treo (điểm treo dây xích đu).
- Các lực cản này sinh công âm, làm cho cơ năng của hệ (xích đu + em bé) giảm dần: một phần cơ năng chuyển hóa thành nhiệt năng và tỏa ra môi trường.
- Vì biên độ dao động tỉ lệ với cơ năng, nên khi cơ năng giảm dần thì biên độ dao động cũng giảm dần theo thời gian. Đó chính là đặc điểm của dao động tắt dần.
- Nếu không có ngoại lực nào bù lại phần năng lượng đã mất, dao động sẽ yếu dần và cuối cùng xích đu dừng hẳn.
Vai trò của người mẹ:
Khi người mẹ thỉnh thoảng đẩy nhẹ vào ghế đúng lúc (đúng nhịp dao động riêng của xích đu), bà đã cung cấp thêm năng lượng để bù lại đúng phần năng lượng bị tiêu hao do lực cản trong mỗi chu kì. Nhờ đó biên độ dao động được duy trì ổn định, xích đu dao động mãi mà không tắt dần — đây là dao động được duy trì (và khi đẩy đúng nhịp còn tạo ra hiện tượng cộng hưởng khiến xích đu đung đưa mạnh).
Kết luận: Dao động của xích đu tắt dần vì lực cản của môi trường làm cơ năng của hệ giảm dần theo thời gian, dẫn đến biên độ giảm dần. Khi không có người mẹ bù năng lượng, dao động sẽ tắt hẳn.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.