Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi 2 trang 16 SGK Vật lí 11

Bài 3. Vận tốc, gia tốc trong dao động điều hoà   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hình 3.4 là đồ thị li độ – thời gian của một vật dao động điều hoà. Sử dụng đồ thị để tính các đại lượng sau:

a) Tốc độ của vật ở thời điểm t = 0 s.

b) Tốc độ cực đại của vật.

c) Gia tốc của vật tại thời điểm t = 1,0 s.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 16 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 3.4: Đồ thị li độ xx (đơn vị mm) theo thời gian tt (đơn vị s) có dạng đường hình cosin. Trục tung x (mm)x\,(\text{mm}) chia vạch tại −40; −20; 0; 20; 40-40;\,-20;\,0;\,20;\,40; trục hoành t (s)t\,(\text{s}) chia vạch tại 0,5; 1,0; 1,5; 2,0; 2,5; 3,00{,}5;\,1{,}0;\,1{,}5;\,2{,}0;\,2{,}5;\,3{,}0. Tại t=0t = 0 đồ thị đạt giá trị cực đại x=40 mmx = 40\,\text{mm}, sau đó giảm, cắt trục hoành (x=0x = 0) tại t=1,0 st = 1{,}0\,\text{s}, đạt giá trị cực tiểu x=−40 mmx = -40\,\text{mm} tại t=2,0 st = 2{,}0\,\text{s}, rồi tăng trở lại và cắt trục hoành tại t=3,0 st = 3{,}0\,\text{s}. Như vậy biên độ dao động A=40 mmA = 40\,\text{mm} và chu kì dao động T=4,0 sT = 4{,}0\,\text{s}.

Lời giải

Phân tích đồ thị. Từ Hình 3.4:
- Biên độ: A=40 mm=0,04 mA = 40\ \text{mm} = 0,04\ \text{m}.
- Chu kì: T=4,0 sT = 4,0\ \text{s}.
- Tần số góc: ω=2πT=2π4,0=π2≈1,57 rad/s\omega = \dfrac{2\pi}{T} = \dfrac{2\pi}{4,0} = \dfrac{\pi}{2} \approx 1,57\ \text{rad/s}.

Tại t=0t = 0 vật ở biên dương (x=+Ax = +A), nên phương trình li độ là x=Acos⁡(ωt)x = A\cos(\omega t).

a) Tốc độ của vật ở thời điểm t=0t = 0.

Tại t=0t = 0 đồ thị đạt cực đại x=+A=40 mmx = +A = 40\ \text{mm}, tức vật đang ở vị trí biên. Ở biên vật đổi chiều chuyển động nên vận tốc bằng 0:
v0=0.v_0 = 0.
(Trên đồ thị, tại t=0t = 0 tiếp tuyến của đường cong nằm ngang, độ dốc bằng 0, xác nhận v0=0v_0 = 0.)

b) Tốc độ cực đại của vật.

Tốc độ cực đại đạt được khi vật qua vị trí cân bằng:
vmax⁡=ωA=π2×0,04≈1,57×0,04=0,063 m/s.v_{\max} = \omega A = \dfrac{\pi}{2} \times 0,04 \approx 1,57 \times 0,04 = 0,063\ \text{m/s}.
Tức là vmax⁡≈62,8 mm/s≈6,3 cm/sv_{\max} \approx 62,8\ \text{mm/s} \approx 6,3\ \text{cm/s}.

c) Gia tốc của vật tại thời điểm t=1,0t = 1,0 s.

Gia tốc trong dao động điều hoà: a=−ω2xa = -\omega^2 x.

Tại t=1,0 st = 1,0\ \text{s} đồ thị cắt trục hoành, tức li độ x=0x = 0 (vật qua vị trí cân bằng). Do đó:
a=−ω2x=−(π2)2×0=0.a = -\omega^2 x = -\left(\dfrac{\pi}{2}\right)^2 \times 0 = 0.
Vậy gia tốc của vật tại thời điểm t=1,0 st = 1,0\ \text{s} bằng 0.

Đáp số

a) v0=0v_0 = 0b) vmax⁡=ωA≈0,063v_{\max} = \omega A \approx 0,063 m/s ≈62,8\approx 62,8 mm/sc) a=0a = 0 (vì tại t=1,0t = 1,0 s thì x=0x = 0)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.