Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 67 SGK Vật lí 11

Bài 17. Khái niệm điện trường   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một điện tích điểm Q = 6.10−136.10^{-13} C đặt trong chân không.

a) Xác định phương, chiều, độ lớn của cường độ điện trường do điện tích điểm Q gây ra tại những điểm cách nó một khoảng 1 cm, 2 cm, 3 cm.

b) Nhận xét về cường độ điện trường tại những điểm gần điện tích Q và tại những điểm cách xa điện tích Q.

c) Từ các nhận xét trên, em hãy mô tả cường độ điện trường do một điện tích điểm dương Q đặt trong chân không gây ra tại một điểm cách nó một khoảng r. Vẽ hình minh hoạ.

Lời giải

a) Phương, chiều, độ lớn của cường độ điện trường

Điện tích điểm Q=6.10−13Q = 6.10^{-13} C đặt trong chân không. Cường độ điện trường do QQ gây ra tại điểm cách nó khoảng rr có:

- Phương: nằm trên đường thẳng nối điện tích QQ với điểm đang xét.
- Chiều: vì Q>0Q > 0 nên E⃗\vec{E} hướng ra xa điện tích QQ.
- Độ lớn: tính theo công thức

E=k∣Q∣r2vớik=9.109 N·m2/C2.E = k\dfrac{|Q|}{r^2} \quad\text{với}\quad k = 9.10^{9}\ \text{N·m}^2/\text{C}^2.

Ta có k∣Q∣=9.109×6.10−13=5,4.10−3k|Q| = 9.10^{9} \times 6.10^{-13} = 5,4.10^{-3} (V·m).

*Tại điểm cách QQ một khoảng r1=1r_1 = 1 cm =0,01= 0,01 m:*
E1=5,4.10−3(0,01)2=5,4.10−310−4=54 V/m.E_1 = \dfrac{5,4.10^{-3}}{(0,01)^2} = \dfrac{5,4.10^{-3}}{10^{-4}} = 54\ \text{V/m}.

*Tại điểm cách QQ một khoảng r2=2r_2 = 2 cm =0,02= 0,02 m:*
E2=5,4.10−3(0,02)2=5,4.10−34.10−4=13,5 V/m.E_2 = \dfrac{5,4.10^{-3}}{(0,02)^2} = \dfrac{5,4.10^{-3}}{4.10^{-4}} = 13,5\ \text{V/m}.

*Tại điểm cách QQ một khoảng r3=3r_3 = 3 cm =0,03= 0,03 m:*
E3=5,4.10−3(0,03)2=5,4.10−39.10−4=6 V/m.E_3 = \dfrac{5,4.10^{-3}}{(0,03)^2} = \dfrac{5,4.10^{-3}}{9.10^{-4}} = 6\ \text{V/m}.

b) Nhận xét

So sánh ba kết quả: khi khoảng cách rr tăng thì cường độ điện trường EE giảm rất nhanh. Cụ thể:
- Tại những điểm gần điện tích QQ (r nhỏ): cường độ điện trường có độ lớn lớn.
- Tại những điểm cách xa điện tích QQ (r lớn): cường độ điện trường có độ lớn nhỏ.

Vì E∼1r2E \sim \dfrac{1}{r^2} nên khi rr tăng gấp đôi (r2=2r1r_2 = 2r_1) thì EE giảm đi 4 lần (E1/E2=54/13,5=4E_1/E_2 = 54/13,5 = 4); khi rr tăng gấp ba (r3=3r1r_3 = 3r_1) thì EE giảm đi 9 lần (E1/E3=54/6=9E_1/E_3 = 54/6 = 9).

c) Mô tả cường độ điện trường của điện tích điểm dương QQ tại điểm cách nó khoảng rr

Cường độ điện trường E⃗\vec{E} do điện tích điểm dương QQ (trong chân không) gây ra tại một điểm cách nó khoảng rr có đặc điểm:
- Điểm đặt: tại điểm đang xét.
- Phương: trùng với đường thẳng nối điện tích QQ và điểm đang xét.
- Chiều: hướng ra xa điện tích QQ (vì QQ dương).
- Độ lớn: E=kQr2E = k\dfrac{Q}{r^2}, tỉ lệ nghịch với bình phương khoảng cách rr — càng xa QQ thì EE càng nhỏ.

*Hình minh hoạ:* các vectơ E⃗\vec{E} nằm trên những đường thẳng đi qua QQ, đều hướng ra xa QQ và ngắn dần khi ra xa:

```
↑ E
|
←—E •Q E—→
|
↓ E
```

(Các mũi tên đều toả ra xa khỏi điện tích dương QQ, mũi tên càng ngắn khi điểm càng xa QQ.)

Đáp số

E₁ = 54 V/m; E₂ = 13,5 V/m; E₃ = 6 V/m; phương nối Q với điểm xét, chiều hướng ra xa QGần Q thì E lớn, xa Q thì E nhỏ; E tỉ lệ nghịch với r²E = kQ/r², hướng ra xa Q, độ lớn giảm theo r² (có hình minh hoạ)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.