Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Bài 3 trang 57 SGK Vật lí 11

Bài 14. Bài tập về sóng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong một thí nghiệm Young về giao thoa ánh sáng, hai khe được chiếu bằng ánh sáng đơn sắc. Khoảng cách giữa hai khe là 0,6 mm. Khoảng vân trên màn quan sát đo được là 1 mm. Từ vị trí ban đầu, nếu tịnh tiến màn quan sát một đoạn 25 cm lại gần mặt phẳng chứa hai khe thì khoảng vân mới trên màn là 0,8 mm. Tính bước sóng của ánh sáng dùng trong thí nghiệm.

Lời giải

Phân tích. Trong thí nghiệm Young, khoảng vân được xác định bởi công thức

i=λDa,i = \dfrac{\lambda D}{a},

trong đó aa là khoảng cách giữa hai khe, DD là khoảng cách từ mặt phẳng hai khe đến màn, λ\lambda là bước sóng ánh sáng.

Dữ kiện: a=0,6 mm=0,6⋅10−3 ma = 0{,}6\ \text{mm} = 0{,}6\cdot 10^{-3}\ \text{m}.

Bước 1 — Khoảng vân lúc đầu. Với khoảng cách màn ban đầu DD:

i=λDa=1 mm.(1)i = \dfrac{\lambda D}{a} = 1\ \text{mm}. \quad (1)

Bước 2 — Khoảng vân sau khi dịch màn lại gần. Dịch màn lại gần hai khe một đoạn ΔD=25 cm=0,25 m\Delta D = 25\ \text{cm} = 0{,}25\ \text{m} nên khoảng cách màn mới là D′=D−0,25 (m)D' = D - 0{,}25\ \text{(m)}:

i′=λD′a=λ(D−0,25)a=0,8 mm.(2)i' = \dfrac{\lambda D'}{a} = \dfrac{\lambda (D-0{,}25)}{a} = 0{,}8\ \text{mm}. \quad (2)

Bước 3 — Tìm DD. Lập tỉ số (1)(1) và (2)(2) (vì λ\lambda và aa không đổi):

ii′=DD−0,25  ⇒  10,8=DD−0,25.\dfrac{i}{i'} = \dfrac{D}{D-0{,}25} \;\Rightarrow\; \dfrac{1}{0{,}8} = \dfrac{D}{D-0{,}25}.

Suy ra

1,25 (D−0,25)=D  ⇒  1,25D−0,3125=D  ⇒  0,25D=0,3125,1{,}25\,(D-0{,}25) = D \;\Rightarrow\; 1{,}25D - 0{,}3125 = D \;\Rightarrow\; 0{,}25D = 0{,}3125,

D=1,25 m,D′=1,25−0,25=1,0 m.D = 1{,}25\ \text{m}, \qquad D' = 1{,}25 - 0{,}25 = 1{,}0\ \text{m}.

Bước 4 — Tính bước sóng. Thay vào (1)(1):

λ=i aD=(1⋅10−3)(0,6⋅10−3)1,25=0,6⋅10−61,25=0,48⋅10−6 m.\lambda = \dfrac{i\,a}{D} = \dfrac{(1\cdot 10^{-3})(0{,}6\cdot 10^{-3})}{1{,}25} = \dfrac{0{,}6\cdot 10^{-6}}{1{,}25} = 0{,}48\cdot 10^{-6}\ \text{m}.

Vậy λ=0,48 μm=480 nm\lambda = 0{,}48\ \mu\text{m} = 480\ \text{nm} (ánh sáng màu lam — chàm, hợp lí).

Kiểm tra lại bằng số liệu thứ hai (2)(2):

λ=i′ aD′=(0,8⋅10−3)(0,6⋅10−3)1,0=0,48⋅10−6 m=0,48 μm.\lambda = \dfrac{i'\,a}{D'} = \dfrac{(0{,}8\cdot 10^{-3})(0{,}6\cdot 10^{-3})}{1{,}0} = 0{,}48\cdot 10^{-6}\ \text{m} = 0{,}48\ \mu\text{m}.

Hai cách cho cùng một kết quả nên đáp số đúng.

Đáp số

λ = 0,48 µm = 480 nm (với D = 1,25 m, D' = 1,0 m)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.