Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Hoạt động trang 8 SGK Vật lí 11

Bài 1. Dao động điều hoà   Đã kiểm chéo

Đề bài

Đồ thị li độ – thời gian của một con lắc đơn dao động điều hoà được mô tả trên Hình 1.3.

1. Hãy mô tả dao động điều hoà của con lắc đơn.

2. Xác định li độ của con lắc ở các thời điểm t=0t = 0, t=0,5t = 0{,}5 s, t=2,0t = 2{,}0 s.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 8 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Đồ thị biểu diễn li độ x (đơn vị mm) theo thời gian t (đơn vị s). Trục tung x chia vạch ở -40, -20, 0, 20, 40 mm; trục hoành t chia vạch ở 0,5; 1,0; 1,5; 2,0; 2,5; 3,0 s. Đường cong có dạng hình cosin: tại t = 0 thì x = 40 mm (cực đại), li độ giảm dần và bằng 0 khi t ≈ 1,0 s, đạt cực tiểu x = -40 mm khi t = 2,0 s, sau đó tăng trở lại. Biên độ dao động 40 mm, chu kì khoảng 4 s. Tại t = 0,5 s li độ khoảng 28 mm (nằm giữa 20 và 40 mm).

Lời giải

1. Mô tả dao động điều hoà của con lắc đơn

Từ đồ thị li độ – thời gian (Hình 1.3), ta nhận thấy:

- Con lắc dao động quanh vị trí cân bằng (x=0x = 0), li độ biến thiên tuần hoàn theo thời gian theo dạng hàm cosin.
- Biên độ dao động (li độ cực đại): A=40A = 40 mm =0,04= 0{,}04 m.
- Chu kì dao động (thời gian thực hiện một dao động toàn phần): T=4T = 4 s.
- Tần số: f=1T=14=0,25f = \dfrac{1}{T} = \dfrac{1}{4} = 0{,}25 Hz.
- Tại thời điểm ban đầu t=0t = 0, con lắc ở vị trí biên dương (x=+40x = +40 mm); sau đó li độ giảm dần, qua vị trí cân bằng ở t≈1,0t \approx 1{,}0 s, đạt biên âm (x=−40x = -40 mm) ở t=2,0t = 2{,}0 s, rồi tăng trở lại.

Phương trình li độ có dạng:
x=Acos⁡(2πTt)=40cos⁡(π2t) (mm).x = A\cos\left(\frac{2\pi}{T}t\right) = 40\cos\left(\frac{\pi}{2}t\right)\ \text{(mm)}.

2. Xác định li độ ở các thời điểm

a) Tại t=0t = 0: từ đồ thị, đường cong cắt trục tung ở giá trị cực đại nên
x=40cos⁡0=40 mm.x = 40\cos 0 = 40\ \text{mm}.

b) Tại t=0,5t = 0{,}5 s:
x=40cos⁡(π2⋅0,5)=40cos⁡π4=40⋅22≈28,3 mm.x = 40\cos\left(\frac{\pi}{2}\cdot 0{,}5\right) = 40\cos\frac{\pi}{4} = 40\cdot\frac{\sqrt{2}}{2} \approx 28{,}3\ \text{mm}.
Giá trị này nằm giữa 20 mm và 40 mm, phù hợp với đồ thị (x≈28x \approx 28 mm).

c) Tại t=2,0t = 2{,}0 s:
x=40cos⁡(π2⋅2,0)=40cos⁡π=−40 mm.x = 40\cos\left(\frac{\pi}{2}\cdot 2{,}0\right) = 40\cos\pi = -40\ \text{mm}.
Con lắc ở vị trí biên âm.

Đáp số

Dao động điều hoà: biên độ A = 40 mm, chu kì T = 4 s, tần số f = 0,25 Hz; bắt đầu từ biên dương x = +40 mmt = 0: x = 40 mmt = 0,5 s: x ≈ 28,3 mmt = 2,0 s: x = -40 mm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.