Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Hoạt động trang 39 SGK Vật lí 11

Bài 9. Sóng ngang. Sóng dọc. Sự truyền năng lượng của sóng cơ   Đã kiểm

Đề bài

Quan sát Hình 9.4, mô tả biên độ và tần số của âm qua dao động kí để trả lời các câu hỏi sau:
– Ở Hình 9.4a loa phát ra âm có chu kì bằng bao nhiêu?
So với Hình 9.4a:
– Ở hình nào biên độ âm lớn hơn nhưng tần số không thay đổi?
– Ở hình nào tần số âm giảm nhưng không giảm biên độ?
– Ở hình nào biên độ âm giảm nhưng không giảm tần số?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 39 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 9.4 gồm năm màn hình dao động kí hiển thị dạng sóng âm (trục thời gian t có mốc 0,0 – 0,006 – 0,010 s), do một loa phát ra. Màn hình trung tâm a) 'Ban đầu': sóng hình sin có khoảng 3 dao động trọn vẹn trong khoảng 0 đến ~0,010 s, biên độ trung bình. Từ a) các mũi tên trỏ tới bốn màn hình còn lại:

b) sóng hình sin cùng số dao động (cùng tần số) như a) nhưng biên độ lớn hơn (đỉnh cao hơn).

c) sóng hình sin cùng số dao động như a) nhưng biên độ nhỏ hơn.

d) sóng hình sin có rất nhiều dao động hơn trong cùng khoảng thời gian (tần số lớn hơn) với biên độ xấp xỉ a).

e) sóng hình sin chỉ có khoảng 1,5 dao động trong cùng khoảng thời gian (tần số nhỏ hơn) với biên độ xấp xỉ a).

Lời giải

Cách đọc dao động kí

- *Biên độ* của âm ứng với độ cao của đỉnh sóng: đỉnh càng cao thì âm càng to.
- *Tần số* của âm ứng với số dao động thực hiện trong một khoảng thời gian: trong cùng một khoảng thời gian, càng nhiều dao động thì tần số càng lớn (âm càng cao, càng bổng). Tần số liên hệ với chu kì theo f=1Tf = \dfrac{1}{T}.

a) Chu kì của âm ở Hình 9.4a

Trên màn hình a), đếm từ gốc thời gian ta thấy loa thực hiện được 33 dao động trọn vẹn khi kim chỉ tới mốc 0,006 s0{,}006\ \text{s} (tương ứng mỗi dao động chiếm một ô thời gian).

Chu kì là thời gian thực hiện một dao động:

T=Δtn=0,0063=0,002 s.T = \dfrac{\Delta t}{n} = \dfrac{0{,}006}{3} = 0{,}002\ \text{s}.

Từ đó tần số của âm:

f=1T=10,002=500 Hz.f = \dfrac{1}{T} = \dfrac{1}{0{,}002} = 500\ \text{Hz}.

b) Hình nào biên độ âm lớn hơn nhưng tần số không đổi?

So với a), Hình 9.4b có các đỉnh sóng cao hơn (biên độ lớn hơn) nhưng vẫn giữ đúng 33 dao động trong cùng khoảng thời gian (tần số không đổi). Vậy ở Hình b âm to hơn nhưng độ cao (cao độ) không đổi.

c) Hình nào tần số âm giảm nhưng không giảm biên độ?

So với a), Hình 9.4e chỉ có khoảng 1,51{,}5 dao động trong cùng khoảng thời gian (số dao động ít đi ⇒\Rightarrow chu kì tăng ⇒\Rightarrow tần số giảm), trong khi độ cao các đỉnh sóng vẫn xấp xỉ a) (biên độ không giảm). Vậy ở Hình e âm trầm hơn nhưng vẫn to như cũ.

d) Hình nào biên độ âm giảm nhưng không giảm tần số?

So với a), Hình 9.4c có các đỉnh sóng thấp hơn (biên độ nhỏ hơn ⇒\Rightarrow âm nhỏ hơn) nhưng vẫn giữ nguyên 33 dao động trong cùng khoảng thời gian (tần số không đổi). Vậy ở Hình c âm nhỏ hơn nhưng cao độ không đổi.

Đáp số

T = 0,002 s (f = 500 Hz)Hình 9.4bHình 9.4eHình 9.4c

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.