Sách giáo khoa Vật lí 11

Giải Câu hỏi trang 33 SGK Vật lí 11

Bài 8. Mô tả sóng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong đồ thị của sóng Hình 8.2d, những điểm nào trong các điểm M, N, P trên phương Ox dao động lệch pha π2\dfrac{\pi}{2}, ngược pha, đồng pha với nhau?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 33 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 8.2d: Đồ thị sóng hình sin tại thời điểm t=Tt = T, trục ngang OxOx (li độ uu theo phương thẳng đứng), sóng truyền theo chiều dương OxOx với vận tốc v⃗\vec{v}. Trên trục OxOx có ba điểm M, N, P đánh dấu theo thứ tự từ gần gốc O ra xa. Dạng sóng trên đoạn quan sát trải đúng một bước sóng λ\lambda: bắt đầu từ O (li độ bằng 0) đi xuống tạo một bụng âm (đáy) rồi đi lên cắt trục tại điểm giữa và tạo một bụng dương (đỉnh), đến cuối chu kì không gian thì trở về trục. Ba điểm M, N, P nằm cách đều nhau trên trục OxOx: M nằm đúng tại đáy sóng (li độ uM=−Au_M = -A), N nằm tại vị trí cắt trục giữa đáy và đỉnh (li độ uN=0u_N = 0), P nằm đúng tại đỉnh sóng (li độ uP=+Au_P = +A); khoảng cách giữa hai điểm liên tiếp M–N và N–P đều bằng λ4\dfrac{\lambda}{4}, còn M và P cách nhau λ2\dfrac{\lambda}{2}.

Lời giải

Cơ sở lí thuyết: Hai điểm trên phương truyền sóng cách nhau một khoảng dd thì dao động lệch pha nhau một lượng:

Δφ=2πdλ\Delta\varphi = \dfrac{2\pi d}{\lambda}

- Đồng pha khi Δφ=k⋅2π\Delta\varphi = k\cdot 2\pi, tức d=kλd = k\lambda (bội nguyên của λ\lambda).
- Ngược pha khi Δφ=(2k+1)π\Delta\varphi = (2k+1)\pi, tức d=(2k+1)λ2d = (2k+1)\dfrac{\lambda}{2} (số lẻ nửa bước sóng).
- Lệch pha π2\dfrac{\pi}{2} khi d=(2k+1)λ4d = (2k+1)\dfrac{\lambda}{4} (số lẻ phần tư bước sóng).

Trên Hình 8.2d, ba điểm M, N, P cách đều nhau, mỗi khoảng liên tiếp bằng λ4\dfrac{\lambda}{4}: MN=NP=λ4MN = NP = \dfrac{\lambda}{4} và MP=λ2MP = \dfrac{\lambda}{2}.

a) Các cặp điểm lệch pha π2\dfrac{\pi}{2}

Xét cặp M và N: dMN=λ4d_{MN} = \dfrac{\lambda}{4}

ΔφMN=2πλ⋅λ4=π2\Delta\varphi_{MN} = \dfrac{2\pi}{\lambda}\cdot\dfrac{\lambda}{4} = \dfrac{\pi}{2}

Xét cặp N và P: dNP=λ4d_{NP} = \dfrac{\lambda}{4}

ΔφNP=2πλ⋅λ4=π2\Delta\varphi_{NP} = \dfrac{2\pi}{\lambda}\cdot\dfrac{\lambda}{4} = \dfrac{\pi}{2}

Vậy hai cặp M và N, N và P dao động lệch pha nhau π2\dfrac{\pi}{2}.

b) Các cặp điểm ngược pha

Xét cặp M và P: dMP=λ2d_{MP} = \dfrac{\lambda}{2}

ΔφMP=2πλ⋅λ2=π\Delta\varphi_{MP} = \dfrac{2\pi}{\lambda}\cdot\dfrac{\lambda}{2} = \pi

Vậy cặp M và P dao động ngược pha nhau. Điều này phù hợp với đồ thị: khi M ở đáy (uM=−Au_M = -A) thì P ở đỉnh (uP=+Au_P = +A).

c) Các cặp điểm đồng pha

Muốn đồng pha thì khoảng cách phải bằng một số nguyên lần bước sóng (d=kλd = k\lambda). Trong ba điểm M, N, P, khoảng cách lớn nhất là MP=λ2<λMP = \dfrac{\lambda}{2} < \lambda, nên không có cặp điểm nào trong M, N, P dao động đồng pha với nhau.

Đáp số

Lệch pha π/2: cặp M–N và cặp N–P (vì mỗi khoảng cách = λ/4)Ngược pha: cặp M–P (vì khoảng cách = λ/2)Đồng pha: không có cặp nào (khoảng cách lớn nhất MP = λ/2 < λ)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.