Sách giáo khoa Vật lí 10

Giải Câu hỏi trang 24 SGK Vật lí 10

Bài 4. Độ dịch chuyển và quãng đường đi được   Đã kiểm chéo

Đề bài

Bạn A đi xe đạp từ nhà qua trạm xăng, tới siêu thị mua đồ rồi quay về nhà cất đồ, sau đó đi xe đến trường (Hình 4.7).

1. Chọn hệ toạ độ có gốc là vị trí nhà bạn A, trục Ox trùng với đường đi từ nhà bạn A tới trường.

a) Tính quãng đường đi được và độ dịch chuyển của bạn A khi đi từ trạm xăng tới siêu thị.

b) Tính quãng đường đi được và độ dịch chuyển của bạn A trong cả chuyến đi trên.

2. Vẽ Bảng 4.1 vào vở và ghi kết quả tính được ở câu 1 vào các ô thích hợp.

Bảng 4.1

| Chuyển động | Quãng đường đi được s (m) | Độ dịch chuyển d (m) |
|---|---|---|
| Từ trạm xăng đến siêu thị | sXS=  ...?...s_{XS} = \;...?... | dXS=  ...?...d_{XS} = \;...?... |
| Cả chuyến đi | s=  ...?...s = \;...?... | d=  ...?...d = \;...?... |

3. Hãy dựa vào bảng kết quả trên để kiểm tra dự đoán của em trong câu hỏi 2 cuối trang 23 là đúng hay sai.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 24 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 4.7 là một trục toạ độ nằm ngang (trục đường đi) có gốc 0 ở vị trí nhà bạn A, chia vạch đều theo các mốc 0, 200 m, 400 m, 600 m, 800 m, 1000 m, 1200 m. Trên trục đánh dấu bốn vị trí: N (nhà bạn A) ở mốc 0; X (trạm xăng) ở mốc 400 m; S (siêu thị) ở mốc 800 m; T (trường) ở mốc 1200 m. Phía trên trục vẽ lần lượt các công trình tương ứng: ngôi nhà và bạn A đi xe đạp tại N (0 m), trạm xăng tại X (400 m), siêu thị tại S (800 m), trường học tại T (1200 m).

Lời giải

Chọn hệ toạ độ: Gốc O tại nhà bạn A (N), trục Ox trùng với đường từ nhà tới trường, chiều dương hướng từ nhà về phía trường.

Toạ độ các vị trí:
- Nhà: xN=0x_N = 0 m
- Trạm xăng: xX=400x_X = 400 m
- Siêu thị: xS=800x_S = 800 m
- Trường: xT=1200x_T = 1200 m

a) Từ trạm xăng (X) tới siêu thị (S):

Bạn A đi thẳng một chiều từ X tới S nên:

- Quãng đường đi được: sXS=xS−xX=800−400=400s_{XS} = x_S - x_X = 800 - 400 = 400 m.
- Độ dịch chuyển: dXS=xS−xX=800−400=+400d_{XS} = x_S - x_X = 800 - 400 = +400 m (hướng theo chiều dương Ox).

Vì đi một chiều nên quãng đường và độ lớn độ dịch chuyển bằng nhau: 400400 m.

b) Cả chuyến đi:

Hành trình: Nhà (0) → Trạm xăng (400) → Siêu thị (800) → về Nhà (0) → Trường (1200).

- Quãng đường đi được (cộng độ dài từng chặng):

s=(800−0)⏟N→S+(800−0)⏟S→N+(1200−0)⏟N→T=800+800+1200=2800 m.s = \underbrace{(800 - 0)}_{N \to S} + \underbrace{(800 - 0)}_{S \to N} + \underbrace{(1200 - 0)}_{N \to T} = 800 + 800 + 1200 = 2800\ \text{m}.

- Độ dịch chuyển (chỉ phụ thuộc vị trí đầu và cuối): điểm đầu là nhà (x=0x = 0), điểm cuối là trường (x=1200x = 1200 m):

d=xT−xN=1200−0=+1200 m  (hướng theo chiều dương Ox).d = x_T - x_N = 1200 - 0 = +1200\ \text{m}\ \ (\text{hướng theo chiều dương Ox}).

2) Bảng 4.1:

| Chuyển động | Quãng đường đi được ss (m) | Độ dịch chuyển dd (m) |
|---|---|---|
| Từ trạm xăng đến siêu thị | sXS=400s_{XS} = 400 | dXS=+400d_{XS} = +400 |
| Cả chuyến đi | s=2800s = 2800 | d=+1200d = +1200 |

3) Kiểm tra dự đoán:

Nhìn vào bảng kết quả:
- Ở chặng đi một chiều (trạm xăng → siêu thị): quãng đường bằng độ lớn độ dịch chuyển (400400 m =400= 400 m).
- Ở cả chuyến đi (có đoạn đi rồi quay lại): quãng đường lớn hơn độ lớn độ dịch chuyển (28002800 m >1200> 1200 m).

Vậy dự đoán ở câu hỏi 2 cuối trang 23 là đúng: quãng đường đi được và độ dịch chuyển nói chung không bằng nhau; chúng chỉ bằng nhau (về độ lớn) khi vật chuyển động thẳng theo một chiều không đổi, còn khi vật có đổi chiều (đi rồi quay lại) thì quãng đường luôn lớn hơn độ lớn độ dịch chuyển.

Đáp số

sXS=400s_{XS} = 400 m; dXS=+400d_{XS} = +400 ms=2800s = 2800 m; d=+1200d = +1200 mDự đoán đúng: nói chung s≠∣d∣s \neq |d|, chỉ bằng nhau khi đi thẳng một chiều

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.