Giải Câu hỏi trang 49 SGK Vật lí 10
Đề bài
Nhảy xa là một ví dụ về chuyển động ném. Theo em, trong việc nhảy xa thì những yếu tố nào có tính quyết định đến thành tích nhảy của vận động viên?
Hình chụp liên tiếp (ảnh ghép nhiều pha) một vận động viên nhảy xa: bắt đầu chạy đà bên trái, giậm nhảy rồi bay lên theo một cung cong (quỹ đạo giống parabol), vươn người lên cao nhất ở giữa rồi hạ dần và tiếp đất bên phải. Vận động viên mặc áo vàng, quần xanh, tư thế tay vung lên khi bật nhảy và co chân đưa ra trước khi chuẩn bị tiếp đất.
Lời giải
Phân tích theo kiến thức chuyển động ném (SGK Vật lí 10 – Kết nối tri thức):
Sau khi giậm nhảy, vận động viên rời mặt đất với một vận tốc đầu hợp với phương ngang một góc . Kể từ lúc đó cơ thể chỉ còn chịu tác dụng của trọng lực, nên đây là một chuyển động ném xiên (bỏ qua sức cản không khí). Tầm xa (độ dài cú nhảy) được tính theo công thức:
Từ công thức này ta thấy thành tích nhảy xa phụ thuộc vào các yếu tố sau:
a) Tốc độ giậm nhảy (vận tốc đầu ): tỉ lệ thuận với , nên đây là yếu tố quyết định nhất. Vận tốc đầu càng lớn thì tầm xa càng lớn. Muốn có lớn, vận động viên phải chạy đà thật nhanh để đạt tốc độ cao trước khi giậm nhảy, kết hợp sức bật mạnh của chân khi giậm.
b) Góc giậm nhảy (góc ném): phụ thuộc vào . Vì đạt giá trị lớn nhất bằng khi , tức , nên về lí thuyết góc giậm nhảy khoảng sẽ cho tầm xa lớn nhất (thực tế do vị trí chân giậm ở thấp hơn điểm tiếp đất và còn kĩ thuật động tác nên góc tối ưu nhỏ hơn một chút).
c) Các yếu tố phụ khác: gia tốc rơi tự do (ngoài ý muốn con người, tỉ lệ nghịch với ); độ cao của trọng tâm cơ thể lúc giậm nhảy và kĩ thuật thu chân, với người khi tiếp đất để kéo dài điểm chạm cát.
Kết luận: Hai yếu tố có tính quyết định đến thành tích là tốc độ chạy đà – giậm nhảy () và góc giậm nhảy (), trong đó vận tốc đầu đóng vai trò quan trọng nhất vì tầm xa tỉ lệ với bình phương vận tốc.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.