Giải Em có thể 1 trang 33 SGK Vật lí 10
Đề bài
Mô tả một số phương án đo tốc độ thông dụng và đánh giá ưu, nhược điểm của các phương án đó.
Lời giải
Nguyên tắc chung: Để đo tốc độ của một vật, ta cần xác định quãng đường vật đi được và khoảng thời gian tương ứng, rồi tính theo công thức:
Như vậy, mọi phương án đo tốc độ đều quy về việc đo độ dài (bằng thước) và đo thời gian (bằng đồng hồ). Sự khác nhau giữa các phương án chủ yếu nằm ở cách đo và dụng cụ đo thời gian. Dưới đây là một số phương án thông dụng.
a) Phương án 1: Dùng thước và đồng hồ bấm giây
- *Cách làm:* Dùng thước đo quãng đường giữa hai vị trí đã đánh dấu. Khi vật đi qua vị trí đầu thì bấm cho đồng hồ chạy, khi vật đến vị trí cuối thì bấm cho đồng hồ dừng để đọc thời gian , rồi tính .
- *Ưu điểm:* Dụng cụ đơn giản, rẻ tiền, dễ kiếm; cách tiến hành gọn nhẹ, có thể đo ở nhiều nơi (ngoài sân, trên đường…).
- *Nhược điểm:* Kết quả kém chính xác vì phụ thuộc phản xạ của người bấm (thường chậm khoảng đến ở mỗi lần bấm start và stop); dễ mắc sai số lớn khi thời gian chuyển động ngắn. Chỉ đo được tốc độ trung bình trên cả quãng đường.
b) Phương án 2: Dùng đồng hồ đo thời gian hiện số kết hợp cổng quang điện
- *Cách làm:* Gắn hai cổng quang điện cách nhau một quãng đường đo bằng thước. Khi vật (hoặc tấm chắn sáng gắn trên vật) đi qua cổng quang thứ nhất, đồng hồ hiện số tự bắt đầu đếm; khi đi qua cổng thứ hai, đồng hồ tự dừng và hiển thị thời gian . Tốc độ: .
- *Ưu điểm:* Thời gian được đo tự động nên loại bỏ sai số do phản xạ của người, độ chính xác cao (tới phần nghìn giây), đo được cả những chuyển động nhanh trong phòng thí nghiệm.
- *Nhược điểm:* Dụng cụ đắt tiền, phải lắp đặt và căn chỉnh cẩn thận (vật phải chắn đúng tia sáng của cổng quang), khó sử dụng ngoài phòng thí nghiệm.
c) Phương án 3: Dùng thiết bị "bắn tốc độ" (súng bắn tốc độ)
- *Cách làm:* Thiết bị phát sóng (thường là sóng điện từ) tới vật đang chuyển động và thu sóng phản xạ, rồi tự động xử lí để hiển thị ngay tốc độ của vật.
- *Ưu điểm:* Đo nhanh, cho kết quả tốc độ tức thời ngay lập tức, không cần tiếp xúc với vật, rất tiện để kiểm tra tốc độ xe cộ trên đường.
- *Nhược điểm:* Thiết bị đắt tiền, cấu tạo phức tạp; người dùng không trực tiếp đo và nên khó hiểu rõ bản chất; kết quả có thể sai lệch nếu hướng đo không trùng phương chuyển động của vật.
Kết luận: Phương án dùng đồng hồ bấm giây đơn giản, rẻ nhưng kém chính xác; phương án dùng cổng quang điện và đồng hồ hiện số chính xác hơn nhiều nhưng đắt và chỉ tiện trong phòng thí nghiệm; thiết bị bắn tốc độ cho kết quả nhanh, tức thời nhưng tốn kém. Tùy mục đích và điều kiện mà ta chọn phương án đo phù hợp.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.