Sách giáo khoa Toán 9 Tập hai

Giải Bài 9.15 trang 79 SGK Toán 9

Bài tập cuối chương IX   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho tam giác đều ABCABC có độ dài cạnh bằng 3 cm và nội tiếp đường tròn (O)(O) như Hình 9.26.

a) Tính bán kính RR của đường tròn (O)(O).

b) Tính diện tích hình viên phân giới hạn bởi dây cung BCBC và cung nhỏ BCBC.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 79 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 9.26: Tam giác đều ABCABC nội tiếp đường tròn tâm OO; đỉnh AA ở trên, hai đỉnh BB (trái) và CC (phải) ở dưới. Phần hình viên phân giới hạn bởi dây cung BCBC và cung nhỏ BCBC (phần dưới đáy tam giác) được tô màu.

Lời giải

a) Tính bán kính RR của đường tròn (O)(O).

Vì tam giác ABCABC đều nên tâm OO của đường tròn ngoại tiếp chia đường tròn thành ba cung bằng nhau, do đó:
AOB^=BOC^=COA^=360∘3=120∘.\widehat{AOB} = \widehat{BOC} = \widehat{COA} = \frac{360^\circ}{3} = 120^\circ.

Xét tam giác OBCOBC cân tại OO (OB=OC=ROB = OC = R) có BOC^=120∘\widehat{BOC} = 120^\circ. Kẻ OH⊥BCOH \perp BC tại HH thì HH là trung điểm của BCBC, suy ra:
HB=BC2=32 (cm)vàBOH^=120∘2=60∘.HB = \frac{BC}{2} = \frac{3}{2} \ (\text{cm}) \quad \text{và} \quad \widehat{BOH} = \frac{120^\circ}{2} = 60^\circ.

Trong tam giác vuông OHBOHB, ta có:
sin⁡BOH^=HBOB⇒R=OB=HBsin⁡60∘=3232=33=3 (cm).\sin \widehat{BOH} = \frac{HB}{OB} \Rightarrow R = OB = \frac{HB}{\sin 60^\circ} = \frac{\dfrac{3}{2}}{\dfrac{\sqrt{3}}{2}} = \frac{3}{\sqrt{3}} = \sqrt{3} \ (\text{cm}).

Vậy bán kính của đường tròn (O)(O) là R=3≈1,73R = \sqrt{3} \approx 1{,}73 cm.

b) Tính diện tích hình viên phân giới hạn bởi dây cung BCBC và cung nhỏ BCBC.

Diện tích hình viên phân bằng diện tích hình quạt tròn OBCOBC (ứng với cung nhỏ BCBC) trừ đi diện tích tam giác OBCOBC.

Diện tích hình quạt tròn OBCOBC có bán kính R=3R = \sqrt{3} cm, số đo cung n=120∘n = 120^\circ là:
Squạt=πR2n360=π⋅3⋅120360=π (cm2).S_{\text{quạt}} = \frac{\pi R^2 n}{360} = \frac{\pi \cdot 3 \cdot 120}{360} = \pi \ (\text{cm}^2).

Trong tam giác vuông OHBOHB, ta có:
OH=OB⋅cos⁡BOH^=3⋅cos⁡60∘=3⋅12=32 (cm).OH = OB \cdot \cos \widehat{BOH} = \sqrt{3} \cdot \cos 60^\circ = \sqrt{3} \cdot \frac{1}{2} = \frac{\sqrt{3}}{2} \ (\text{cm}).

Diện tích tam giác OBCOBC là:
SOBC=12⋅BC⋅OH=12⋅3⋅32=334 (cm2).S_{OBC} = \frac{1}{2} \cdot BC \cdot OH = \frac{1}{2} \cdot 3 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{3\sqrt{3}}{4} \ (\text{cm}^2).

Diện tích hình viên phân giới hạn bởi dây cung BCBC và cung nhỏ BCBC là:
S=Squạt−SOBC=π−334≈1,84 (cm2).S = S_{\text{quạt}} - S_{OBC} = \pi - \frac{3\sqrt{3}}{4} \approx 1{,}84 \ (\text{cm}^2).

Vậy diện tích hình viên phân cần tìm là π−334≈1,84\pi - \dfrac{3\sqrt{3}}{4} \approx 1{,}84 cm².

Đáp số

R=3≈1,73R = \sqrt{3} \approx 1{,}73 cmS=π−334≈1,84S = \pi - \dfrac{3\sqrt{3}}{4} \approx 1{,}84 cm2^2

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.