Sách giáo khoa Toán 9 Tập hai

Giải Hoạt động 4 trang 73 SGK Toán 9

Bài 28. Đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp của một tam giác   Đã kiểm

Đề bài

a) Vẽ tam giác đều ABCABC. Hãy trình bày cách xác định tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác ABCABC và vẽ đường tròn đó.

b) Giải thích vì sao tâm OO của đường tròn ngoại tiếp tam giác ABCABC trùng với trọng tâm của tam giác đó (H.9.17).

c) Giải thích vì sao OBM^=30∘\widehat{OBM} = 30^\circ và OB=33BCOB = \dfrac{\sqrt{3}}{3}BC (với MM là trung điểm của BCBC) (H.9.17).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 73 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 9.17: Tam giác đều ABCABC nội tiếp đường tròn tâm OO; đỉnh AA ở trên, BB dưới trái, CC dưới phải. MM là trung điểm của BCBC; đoạn AMAM vuông góc với BCBC (ký hiệu góc vuông tại MM) và đi qua tâm OO. Các đoạn OAOA, OBOB, OCOC được vẽ nối tâm tới các đỉnh.

Lời giải

a) Vẽ tam giác đều ABCABC và xác định tâm đường tròn ngoại tiếp.

- Vẽ tam giác đều ABCABC (ba cạnh bằng nhau, ba góc bằng 60∘60^\circ).
- Tâm đường tròn ngoại tiếp là điểm cách đều ba đỉnh AA, BB, CC, nên nó là giao điểm của ba đường trung trực của ba cạnh.
- Cách làm: vẽ đường trung trực của hai cạnh (chẳng hạn trung trực của ABAB và trung trực của BCBC), chúng cắt nhau tại điểm OO. Khi đó OA=OB=OCOA = OB = OC.
- Lấy OO làm tâm, bán kính R=OAR = OA, vẽ đường tròn (O; OA)(O;\,OA). Đường tròn này đi qua ba đỉnh AA, BB, CC nên là đường tròn ngoại tiếp tam giác ABCABC.

b) Vì sao tâm OO trùng với trọng tâm tam giác.

Xét cạnh BCBC có trung điểm MM:

- OO nằm trên đường trung trực của BCBC nên OB=OCOB = OC. Mặt khác AB=ACAB = AC (tam giác đều) nên AA cũng cách đều BB, CC, tức là AA nằm trên đường trung trực của BCBC.
- Vậy đường trung trực của BCBC chính là đường thẳng AMAM. Vì MM là trung điểm BCBC nên AMAM cũng là đường trung tuyến kẻ từ AA.

Lập luận tương tự cho hai cạnh còn lại: mỗi đường trung trực của tam giác đều trùng với một đường trung tuyến. Do đó OO (giao của ba đường trung trực) cũng là giao của ba đường trung tuyến, tức là trọng tâm của tam giác.

Vậy tâm OO của đường tròn ngoại tiếp trùng với trọng tâm tam giác đều ABCABC.

c) Vì sao OBM^=30∘\widehat{OBM} = 30^\circ và OB=33BCOB = \dfrac{\sqrt{3}}{3}BC.

*Tính OBM^\widehat{OBM}:*

- Theo câu b), OO nằm trên đường trung tuyến BOBO kẻ từ BB; trong tam giác đều đường trung tuyến này cũng là đường phân giác của góc BB. Do đó BOBO là tia phân giác của ABC^\widehat{ABC}.
- Vì ABC^=60∘\widehat{ABC} = 60^\circ nên OBC^=60∘2=30∘\widehat{OBC} = \dfrac{60^\circ}{2} = 30^\circ.
- MM nằm trên cạnh BCBC nên OBM^=OBC^=30∘\widehat{OBM} = \widehat{OBC} = 30^\circ.

*Tính OBOB:*

- Vì OO nằm trên trung trực của BCBC nên OM⊥BCOM \perp BC tại MM, do đó tam giác OMBOMB vuông tại MM.
- MM là trung điểm của BCBC nên BM=BC2BM = \dfrac{BC}{2}.
- Trong tam giác vuông OMBOMB: cos⁡OBM^=BMOB\cos\widehat{OBM} = \dfrac{BM}{OB}, suy ra
OB=BMcos⁡30∘=BC232=BC3=33 BC.OB = \dfrac{BM}{\cos 30^\circ} = \dfrac{\tfrac{BC}{2}}{\tfrac{\sqrt{3}}{2}} = \dfrac{BC}{\sqrt{3}} = \dfrac{\sqrt{3}}{3}\,BC.

Vậy OBM^=30∘\widehat{OBM} = 30^\circ và OB=33BCOB = \dfrac{\sqrt{3}}{3}BC (đpcm).

Đáp số

Tâm OO là giao điểm của ba đường trung trực; vẽ đường tròn (O; OA)(O;\,OA) với R=OA=OB=OCR = OA = OB = OCđpcm — ba đường trung trực của tam giác đều trùng với ba đường trung tuyến nên OO trùng trọng tâmOBM^=30∘\widehat{OBM} = 30^\circ; OB=33BCOB = \dfrac{\sqrt{3}}{3}BC (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.