Sách giáo khoa Toán 9 Tập một

Giải Hoạt động 1 trang 114 SGK Toán 9

Pha chế dung dịch theo nồng độ yêu cầu   Đã kiểm chéo

Đề bài

HĐ1. Tính toán lượng chất tan và dung môi để pha chế dung dịch có nồng độ phần trăm cho trước

Ta cần tính số gam đường cát và số gam nước tinh khiết cần thiết để có thể tạo ra n=1000n = 1000 ml dung dịch có nồng độ a%a\%. Biết rằng khối lượng riêng của đường cát là d=1,1d = 1{,}1 g/ml và 1 lít nước tinh khiết nặng 1 kg.

a) Gọi xx (gam) và yy (gam) lần lượt là lượng đường cát và nước cần để pha chế. Lập biểu thức tính thể tích và nồng độ dung dịch để chứng minh rằng x,yx, y thoả mãn hệ phương trình
{x1,1+y=1000xx+y⋅100=a.\begin{cases} \dfrac{x}{1{,}1} + y = 1000 \\ \dfrac{x}{x+y} \cdot 100 = a. \end{cases}

b) Biến đổi hệ phương trình trên về dạng hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn
{x+1,1y=1100(100−a)x−ay=0.\begin{cases} x + 1{,}1y = 1100 \\ (100-a)x - ay = 0. \end{cases}
Từ đó chứng tỏ nghiệm (x;y)(x; y) của hệ phương trình này là
{x=1100a110−0,1ay=1100(100−a)110−0,1a.\begin{cases} x = \dfrac{1100a}{110 - 0{,}1a} \\ y = \dfrac{1100(100-a)}{110 - 0{,}1a}. \end{cases}

c) Áp dụng: Tính lượng nước và đường cát tương ứng để pha n=1000n = 1000 ml nước đường với nồng độ là a=63%a = 63\%.

Lời giải

## a) Lập hệ phương trình

Về thể tích. Khối lượng riêng của đường cát là d=1,1d = 1{,}1 g/ml nên xx gam đường chiếm thể tích x1,1\dfrac{x}{1{,}1} (ml).

Vì 1 lít nước (tức 10001000 ml) nặng 11 kg =1000= 1000 g nên mỗi gam nước chiếm đúng 11 ml. Do đó yy gam nước chiếm thể tích yy (ml).

Tổng thể tích dung dịch bằng n=1000n = 1000 ml, suy ra
x1,1+y=1000.(1)\dfrac{x}{1{,}1} + y = 1000. \qquad (1)

Về nồng độ. Khối lượng dung dịch là x+yx + y (gam), khối lượng chất tan (đường) là xx (gam). Nồng độ phần trăm là
xx+y⋅100=a.(2)\dfrac{x}{x+y}\cdot 100 = a. \qquad (2)

Vậy x, yx,\,y thoả mãn hệ
{x1,1+y=1000xx+y⋅100=a. (đpcm)\begin{cases} \dfrac{x}{1{,}1} + y = 1000 \\ \dfrac{x}{x+y}\cdot 100 = a. \end{cases}\ \text{(đpcm)}

##

b) Biến đổi và giải hệ

Nhân hai vế của (1)(1) với 1,11{,}1:
x+1,1 y=1100.(1′)x + 1{,}1\,y = 1100. \qquad (1')

Với (2)(2), do x+y>0x + y > 0 nên
100x=a(x+y) ⇒ 100x−ax−ay=0 ⇒ (100−a)x−ay=0.(2′)100x = a(x+y) \ \Rightarrow\ 100x - ax - ay = 0 \ \Rightarrow\ (100-a)x - ay = 0. \qquad (2')

Ta được hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn
{x+1,1 y=1100(100−a)x−ay=0.\begin{cases} x + 1{,}1\,y = 1100 \\ (100-a)x - ay = 0. \end{cases}

Từ (2′)(2'): (100−a)x=ay ⇒ y=(100−a)xa(100-a)x = ay \ \Rightarrow\ y = \dfrac{(100-a)x}{a} (với 0<a<1000 < a < 100).

Thay vào (1′)(1'):
x+1,1⋅(100−a)xa=1100 ⇒ x⋅a+1,1(100−a)a=1100.x + 1{,}1\cdot\dfrac{(100-a)x}{a} = 1100 \ \Rightarrow\ x\cdot\dfrac{a + 1{,}1(100-a)}{a} = 1100.

Mà a+1,1(100−a)=a+110−1,1a=110−0,1aa + 1{,}1(100-a) = a + 110 - 1{,}1a = 110 - 0{,}1a, nên
x⋅110−0,1aa=1100 ⇒ x=1100a110−0,1a.x\cdot\dfrac{110 - 0{,}1a}{a} = 1100 \ \Rightarrow\ x = \dfrac{1100a}{110 - 0{,}1a}.

Suy ra
y=(100−a)a⋅1100a110−0,1a=1100(100−a)110−0,1a.y = \dfrac{(100-a)}{a}\cdot\dfrac{1100a}{110-0{,}1a} = \dfrac{1100(100-a)}{110 - 0{,}1a}.

Vậy nghiệm của hệ là
{x=1100a110−0,1ay=1100(100−a)110−0,1a. (đpcm)\begin{cases} x = \dfrac{1100a}{110 - 0{,}1a} \\ y = \dfrac{1100(100-a)}{110 - 0{,}1a}. \end{cases}\ \text{(đpcm)}

##

c) Áp dụng với a=63a = 63

Mẫu số: 110−0,1⋅63=110−6,3=103,7.110 - 0{,}1\cdot 63 = 110 - 6{,}3 = 103{,}7.

Lượng đường cát:
x=1100⋅63103,7=69300103,7≈668,3 (g).x = \dfrac{1100\cdot 63}{103{,}7} = \dfrac{69300}{103{,}7} \approx 668{,}3\ (\text{g}).

Lượng nước:
y=1100⋅(100−63)103,7=1100⋅37103,7=40700103,7≈392,5 (g).y = \dfrac{1100\cdot(100-63)}{103{,}7} = \dfrac{1100\cdot 37}{103{,}7} = \dfrac{40700}{103{,}7} \approx 392{,}5\ (\text{g}).

Kiểm tra lại:
- Thể tích: 668,31,1+392,5≈607,5+392,5=1000\dfrac{668{,}3}{1{,}1} + 392{,}5 \approx 607{,}5 + 392{,}5 = 1000 (ml). ✓
- Nồng độ: 668,3668,3+392,5⋅100=668,31060,8⋅100≈63%.\dfrac{668{,}3}{668{,}3 + 392{,}5}\cdot 100 = \dfrac{668{,}3}{1060{,}8}\cdot 100 \approx 63\%. ✓

Vậy để pha 10001000 ml nước đường nồng độ 63%63\% cần khoảng 668,3668{,}3 g đường cát và 392,5392{,}5 g nước.

Đáp số

đpcmđpcmĐường cát ≈ 668,3 g; nước ≈ 392,5 g

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.