Sách giáo khoa Toán 9 Tập một

Giải Bài 5.18 trang 98 SGK Toán 9

Bài tập cuối Chương V   Đã kiểm chéo

Đề bài

Ba bộ phận truyền chuyển động của một chiếc xe đạp gồm một giò đĩa (bánh răng gắn với bàn đạp), một chiếc líp (cũng có dạng bánh răng) gắn với bánh xe và bộ xích (H.5.23). Biết rằng giò đĩa có bán kính 15 cm, líp có bán kính 4 cm và bánh xe có đường kính 65 cm. Hỏi khi người đi xe đạp một vòng thì xe chạy được quãng đường dài bao nhiêu mét (làm tròn đến hàng phần chục)?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 98 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.23: Ảnh một chiếc xe đạp, mũi tên chỉ vào bộ phận líp (gắn với trục bánh xe sau) và giò đĩa (bánh răng gắn với bàn đạp ở giữa xe).

Lời giải

Phân tích chuyển động.

Khi đạp bàn đạp đi một vòng thì giò đĩa quay được một vòng. Dây xích nối giò đĩa với líp nên quãng đường (độ dài dây xích) mà giò đĩa kéo đi đúng bằng độ dài mà líp nhả ra. Vì thế số vòng quay của giò đĩa và của líp tỉ lệ nghịch với bán kính (chu vi) của chúng.

Bước 1. Độ dài dây xích do giò đĩa kéo đi khi quay một vòng.

Giò đĩa có bán kính R1=15R_1 = 15 cm nên khi quay một vòng, độ dài cung xích chuyển động là chu vi của giò đĩa:
C1=2πR1=2π⋅15=30π (cm).C_1 = 2\pi R_1 = 2\pi \cdot 15 = 30\pi \ (\text{cm}).

Bước 2. Số vòng quay của líp (và của bánh xe).

Líp có bán kính R2=4R_2 = 4 cm nên chu vi của líp là:
C2=2πR2=2π⋅4=8π (cm).C_2 = 2\pi R_2 = 2\pi \cdot 4 = 8\pi \ (\text{cm}).
Dây xích dài 30π30\pi cm này làm líp quay được số vòng là:
n=C1C2=30π8π=154 (vòng).n = \dfrac{C_1}{C_2} = \dfrac{30\pi}{8\pi} = \dfrac{15}{4} \ (\text{vòng}).
Líp gắn với trục bánh xe sau nên bánh xe cũng quay được 154\dfrac{15}{4} vòng.

Bước 3. Quãng đường xe chạy được.

Bánh xe có đường kính d=65d = 65 cm nên chu vi (quãng đường đi được sau mỗi vòng lăn) là:
C=πd=65π (cm).C = \pi d = 65\pi \ (\text{cm}).
Vậy khi bánh xe quay 154\dfrac{15}{4} vòng, xe chạy được quãng đường:
S=154⋅65π=975π4=243,75π≈765,8 (cm).S = \dfrac{15}{4} \cdot 65\pi = \dfrac{975\pi}{4} = 243{,}75\pi \approx 765{,}8 \ (\text{cm}).

Đổi ra mét: S≈765,8 cm=7,658 m≈7,7 m.S \approx 765{,}8 \ \text{cm} = 7{,}658 \ \text{m} \approx 7{,}7 \ \text{m}.

Kiểm tra lại: 243,75×3,14159≈765,76243{,}75 \times 3{,}14159 \approx 765{,}76 cm ≈7,66\approx 7{,}66 m, làm tròn đến hàng phần chục được 7,77{,}7 m. Kết quả phù hợp.

Kết luận: Khi người đi xe đạp một vòng (đạp bàn đạp một vòng), xe chạy được quãng đường khoảng 7,77{,}7 m.

Đáp số

≈ 7,7 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.