Sách giáo khoa Toán 9 Tập một

Giải Tranh luận trang 72 SGK Toán 9

Bài 12. Một số hệ thức giữa cạnh, góc trong tam giác vuông và ứng dụng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Để tính khoảng cách giữa hai địa điểm AA, BB không đo trực tiếp được, chẳng hạn AA và BB là hai địa điểm ở hai bên sông, người ta lấy điểm CC về phía bờ sông có chứa BB sao cho tam giác ABCABC vuông tại BB. Ở bên bờ sông chứa BB, người ta đo được ACB^=α\widehat{ACB} = \alpha và BC=aBC = a (H.4.10). Với các dữ liệu đó, đã tính được khoảng cách ABAB chưa? Nếu được, hãy tính ABAB, biết α=55∘\alpha = 55^\circ, a=70a = 70 m.
Em hãy cho biết ý kiến của mình.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 72 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 4.10: Tam giác ABCABC vuông tại BB. Điểm CC ở bờ trái sông, các điểm AA và BB ở bờ phải (bên kia sông). Góc tại CC là ACB^=α\widehat{ACB} = \alpha; cạnh CB=aCB = a nằm chéo từ CC xuống BB. Góc vuông tại BB. AA nằm phía trên bên phải, đường CACA và CBCB là hai cạnh của góc α\alpha. Cho α=55∘\alpha = 55^\circ, a=70a = 70 m. Hai bong bóng tranh luận: một ý kiến cho rằng 'Không thể tính được AB vì trong tam giác vuông ABC, theo định lí Pythagore, phải biết được hai cạnh mới tính được cạnh thứ ba.'; ý kiến kia cho rằng 'Với các dữ liệu đã biết là có thể tính được khoảng cách AB rồi.'

Lời giải

Nhận xét ý kiến: Bạn thứ hai đúng. Tuy định lí Pythagore cần biết hai cạnh, nhưng ngoài ra ta còn có hệ thức giữa cạnh và góc trong tam giác vuông. Chỉ cần biết một cạnh góc vuông và một góc nhọn là đủ để tính các cạnh còn lại, nên với ACB^=α\widehat{ACB}=\alpha và BC=aBC=a ta hoàn toàn tính được ABAB.

Tính ABAB:

Tam giác ABCABC vuông tại BB, xét góc nhọn CC:
- ABAB là cạnh góc vuông đối diện với góc CC;
- BCBC là cạnh góc vuông kề với góc CC.

Theo hệ thức giữa cạnh và góc trong tam giác vuông, cạnh góc vuông đối bằng cạnh góc vuông kề nhân với tang của góc đối:
AB=BC⋅tan⁡C=a⋅tan⁡α.AB = BC\cdot\tan C = a\cdot\tan\alpha.

Thay α=55∘\alpha=55^\circ, a=70a=70 m:
AB=70⋅tan⁡55∘≈70⋅1,4281≈99,97 (m).AB = 70\cdot\tan 55^\circ \approx 70\cdot 1,4281 \approx 99,97\ (\text{m}).

Vậy khoảng cách AB≈99,97AB \approx 99,97 m ≈100\approx 100 m.

Kiểm tra: Dùng hệ thức khác để đối chiếu: BAC^=90∘−55∘=35∘\widehat{BAC}=90^\circ-55^\circ=35^\circ, khi đó AB=BC⋅cot⁡AAB = BC\cdot\cot A... nhưng gọn hơn là kiểm tra bằng BC=AB⋅tan⁡ABC = AB\cdot\tan A: AB⋅tan⁡35∘≈99,97⋅0,7002≈70AB\cdot\tan 35^\circ \approx 99,97\cdot 0,7002 \approx 70 m =BC= BC. Kết quả khớp.

Đáp số

Có thể tính được; AB=atan⁡α=70tan⁡55∘≈99,97AB = a\tan\alpha = 70\tan 55^\circ \approx 99,97 m ≈100\approx 100 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.