Giải Bài 5.21 trang 109 SGK Toán 8
Đề bài
Trong biểu đồ cột với gốc trục đứng không bắt đầu từ 0, khẳng định nào sau đây không đúng?
A. Cột cao hơn biểu diễn số liệu lớn hơn.
B. Hai cột cao bằng nhau biểu diễn số liệu bằng nhau.
C. Cột thấp hơn biểu diễn số liệu bé hơn.
D. Tỉ lệ chiều cao của hai cột bằng tỉ lệ hai số liệu được biểu diễn.
Lời giải
Khi vẽ biểu đồ cột mà gốc của trục đứng không bắt đầu từ (trục đứng bị cắt bớt một đoạn ở phía dưới), chiều cao các cột không còn tỉ lệ thuận với số liệu. Ta xét từng khẳng định.
A. Cột cao hơn biểu diễn số liệu lớn hơn — ĐÚNG.
Dù trục bị cắt, thứ tự lớn – bé vẫn được giữ nguyên: cột càng cao thì ứng với vạch càng cao trên trục đứng, tức số liệu càng lớn. Việc cắt trục chỉ làm thay đổi độ chênh lệch *nhìn thấy* chứ không đảo ngược thứ tự.
B. Hai cột cao bằng nhau biểu diễn số liệu bằng nhau — ĐÚNG.
Hai cột có cùng chiều cao thì đỉnh cột ứng với cùng một vạch trên trục đứng, nên biểu diễn hai số liệu bằng nhau.
C. Cột thấp hơn biểu diễn số liệu bé hơn — ĐÚNG.
Tương tự A: cột càng thấp thì số liệu càng bé.
D. Tỉ lệ chiều cao của hai cột bằng tỉ lệ hai số liệu được biểu diễn — KHÔNG ĐÚNG.
Vì gốc trục đứng không bắt đầu từ nên mỗi cột bị "mất" cùng một đoạn ở phía dưới, do đó chiều cao vẽ ra không còn tỉ lệ thuận với số liệu.
Ví dụ: hai cột biểu diễn số liệu và , nhưng trục đứng bắt đầu từ . Khi đó chiều cao hai cột tỉ lệ với và , tức tỉ lệ chiều cao là , trong khi tỉ lệ hai số liệu là . Vậy khẳng định D sai. (Đây cũng là lí do biểu đồ cột có trục đứng không bắt đầu từ dễ gây hiểu lầm vì sự chênh lệch bị "phóng đại".)
Kết luận: Khẳng định không đúng là D.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.