Sách giáo khoa Toán 8 Tập một

Giải Bài 5.11 trang 104 SGK Toán 8

Bài tập (cuối chương/bài về Biểu đồ)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hai biểu đồ (H.5.18)

a) Doanh thu của nhà máy trong Biểu đồ a) có tăng nhanh hơn doanh thu của nhà máy trong Biểu đồ

b) hay không?

b) Hai biểu đồ này có cùng biểu diễn một dãy số liệu không?

c) Giải thích tại sao hai đường gấp khúc trên hai biểu đồ có độ dốc khác nhau.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 104 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.18: Hai biểu đồ đoạn thẳng cùng tiêu đề "Doanh thu của nhà máy", cùng dãy số liệu theo năm. Trục hoành: Năm (2017, 2018, 2019, 2020, 2021). Trục tung: Doanh thu (tỉ đồng). Giá trị: 2017 = 30; 2018 = 33; 2019 = 34; 2020 = 35; 2021 = 38.
Biểu đồ a): trục tung chia từ 30 đến 38 (khoảng cách 2 đơn vị), nên đường gấp khúc dốc hơn.
Biểu đồ b): trục tung chia từ 0 đến 40 (khoảng cách 10 đơn vị), nên đường gấp khúc thoải hơn.

Lời giải

a) Quan sát hai biểu đồ, ta thấy chúng có cùng tiêu đề "Doanh thu của nhà máy" và cùng dãy số liệu doanh thu theo các năm:

| Năm | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|
| Doanh thu (tỉ đồng) | 3030 | 3333 | 3434 | 3535 | 3838 |

Vì hai biểu đồ cùng biểu diễn một dãy số liệu nên doanh thu của nhà máy tăng như nhau qua các năm. Do đó, doanh thu của nhà máy trong Biểu đồ a) không tăng nhanh hơn doanh thu của nhà máy trong Biểu đồ b).

Sở dĩ nhìn đường gấp khúc ở Biểu đồ a) "dốc hơn" khiến ta có cảm giác tăng nhanh hơn chỉ là do cách chia trục tung, chứ bản chất số liệu doanh thu hoàn toàn giống nhau.

b) Có. Hai biểu đồ này cùng biểu diễn một dãy số liệu (doanh thu các năm 2017 – 2021 lần lượt là 30;33;34;35;3830; 33; 34; 35; 38 tỉ đồng). Chúng chỉ khác nhau ở cách chia khoảng trên trục tung.

c) Hai đường gấp khúc có độ dốc khác nhau là vì trục tung của hai biểu đồ được chia với khoảng cách (độ lớn mỗi đơn vị chia) khác nhau:

- Ở Biểu đồ a), trục tung chỉ chia từ 3030 đến 3838 với mỗi khoảng là 22 đơn vị. Cùng một mức tăng doanh thu nhưng được biểu diễn bằng đoạn cao hơn trên hình, nên đường gấp khúc dốc hơn.
- Ở Biểu đồ b), trục tung chia từ 00 đến 4040 với mỗi khoảng là 1010 đơn vị. Cùng mức tăng doanh thu ấy chỉ chiếm đoạn ngắn trên hình, nên đường gấp khúc thoải hơn.

Như vậy, cùng một sự thay đổi của số liệu nhưng khi chọn khoảng chia trên trục tung nhỏ thì đường gấp khúc trông dốc hơn, còn khi chọn khoảng chia lớn thì đường gấp khúc trông thoải hơn. Đây chính là lí do độ dốc của hai đường gấp khúc khác nhau, dù chúng biểu diễn cùng một dãy số liệu.

*Lưu ý:* Điều này cho thấy khi đọc biểu đồ đoạn thẳng, cần chú ý đến cách chia trục tung để tránh bị "đánh lừa" về mức độ tăng, giảm.

Đáp số

Không (hai biểu đồ cùng một dãy số liệu nên doanh thu tăng như nhau)Có, cùng biểu diễn một dãy số liệuDo trục tung chia với khoảng cách khác nhau (a): 2 đơn vị, b): 10 đơn vị) nên cùng mức thay đổi được biểu diễn bằng độ cao khác nhau, dẫn đến độ dốc khác nhau

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.