Sách giáo khoa Toán 8 Tập hai

Giải Tranh luận trang 87 SGK Toán 8

Bài 34. Ba trường hợp đồng dạng của hai tam giác   Đã kiểm chéo

Đề bài

Bạn Lan nhận xét rằng nếu tam giác ABCABC và tam giác A′B′C′A'B'C' có A′B′AB=A′C′AC\dfrac{A'B'}{AB} = \dfrac{A'C'}{AC} và B′^=B^\widehat{B'} = \widehat{B} thì chúng đồng dạng. Theo em, bạn Lan nhận xét có đúng không? Vì sao?

Gợi ý. Khi góc ACBACB tù, lấy điểm MM trên tia BCBC sao cho △AMC\triangle AMC cân (H.9.19) rồi xét xem trong hai tam giác ABCABC và ABMABM, tam giác nào đồng dạng với tam giác A′B′C′A'B'C'.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 87 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 9.19 gồm hai tam giác. Tam giác bên trái: đỉnh A ở trên, đáy nằm ngang có các điểm theo thứ tự M, C, B từ trái sang phải; AM = AC (hai cạnh được đánh dấu bằng nhau, tam giác AMC cân tại A); tại đỉnh B có đánh dấu một góc. Tam giác bên phải: đỉnh A' ở trên, đáy nằm ngang có hai điểm C' (trái) và B' (phải); tại đỉnh B' có đánh dấu một góc bằng với góc tại B của tam giác bên trái.

Lời giải

Trả lời: Bạn Lan nhận xét KHÔNG đúng.

1. Vì sao không thể khẳng định hai tam giác đồng dạng?

Trong nhận xét của bạn Lan, hai cặp cạnh tỉ lệ là A′B′, ABA'B',\,AB và A′C′, ACA'C',\,AC, tức là hai cạnh ABAB và ACAC. Nhưng góc được cho bằng nhau lại là B′^=B^\widehat{B'}=\widehat{B} — đây không phải là góc xen giữa hai cạnh ABAB và ACAC (góc xen giữa ABAB và ACAC là A^\widehat{A}). Vì vậy không áp dụng được trường hợp đồng dạng cạnh – góc – cạnh (c.g.c), và nhận xét nói chung là sai. Ta chỉ ra một trường hợp cụ thể để khẳng định điều đó.

2. Dựng phản ví dụ (theo gợi ý).

Xét tam giác ABCABC có ACB^\widehat{ACB} tù. Trên tia BCBC lấy điểm MM sao cho tam giác AMCAMC cân tại AA, tức AM=ACAM = AC (H.9.19).

- Vì MM thuộc tia BCBC nên ABM^=ABC^=B^\widehat{ABM}=\widehat{ABC}=\widehat{B}.
- Vì ACB^\widehat{ACB} tù nên góc kề bù ACM^\widehat{ACM} nhọn; tam giác AMCAMC cân tại AA có hai góc đáy ACM^=AMC^\widehat{ACM}=\widehat{AMC} đều nhọn. Do đó tam giác ABMABM có mọi góc ở đáy nhọn, còn tam giác ABCABC lại có góc ACB^\widehat{ACB} tù.

Bây giờ lấy tam giác A′B′C′A'B'C' đồng dạng với tam giác ABMABM (chẳng hạn chính là tam giác ABMABM hoặc một bản phóng to/thu nhỏ của nó), với cách đặt tương ứng A′↔A, B′↔B, C′↔MA'\leftrightarrow A,\ B'\leftrightarrow B,\ C'\leftrightarrow M. Khi đó:
B′^=ABM^=B^,A′B′AB=A′C′AM.\widehat{B'}=\widehat{ABM}=\widehat{B},\qquad \dfrac{A'B'}{AB}=\dfrac{A'C'}{AM}.
Mà AM=ACAM = AC nên A′C′AM=A′C′AC\dfrac{A'C'}{AM}=\dfrac{A'C'}{AC}, suy ra
A′B′AB=A′C′ACvàB′^=B^.\dfrac{A'B'}{AB}=\dfrac{A'C'}{AC}\quad\text{và}\quad \widehat{B'}=\widehat{B}.

Như vậy cặp tam giác ABCABC và A′B′C′A'B'C' thỏa mãn đúng hai điều kiện của bạn Lan. Thế nhưng A′B′C′A'B'C' đồng dạng với ABMABM, mà ABMABM (mọi góc đáy nhọn) không đồng dạng với ABCABC (có góc C^\widehat{C} tù). Vậy ABCABC và A′B′C′A'B'C' không đồng dạng.

3. Một ví dụ bằng số cụ thể.

Chọn B^=30∘\widehat{B}=30^\circ, AB=4AB = 4. Đặt BB ở gốc, tia BCBC nằm ngang thì A≈(3,46 ; 2)A\approx(3{,}46\,;\,2). Lấy hai điểm trên tia BCBC cách AA một khoảng 2,52{,}5:
- C≈(1,96 ; 0)C\approx(1{,}96\,;\,0): AC=2,5AC = 2{,}5, kiểm tra được ACB^\widehat{ACB} tù.
- M≈(4,96 ; 0)M\approx(4{,}96\,;\,0): AM=2,5=ACAM = 2{,}5 = AC, AMB^\widehat{AMB} nhọn.

Lấy A′B′C′A'B'C' chính là tam giác ABMABM. Khi đó:
A′B′AB=44=1=2,52,5=A′C′AC,B′^=B^=30∘.\dfrac{A'B'}{AB}=\dfrac{4}{4}=1=\dfrac{2{,}5}{2{,}5}=\dfrac{A'C'}{AC},\qquad \widehat{B'}=\widehat{B}=30^\circ.
Hai điều kiện của Lan đều đúng, nhưng BC≈1,96BC\approx1{,}96 còn BM≈4,96BM\approx4{,}96 nên tam giác ABCABC và ABM (=A′B′C′)ABM\,(=A'B'C') có kích thước khác hẳn, không đồng dạng.

Kết luận: Nhận xét của bạn Lan là sai — hai cạnh tỉ lệ cùng một góc *không xen giữa* bằng nhau thì chưa đủ để kết luận hai tam giác đồng dạng (đây là trường hợp 'cạnh – cạnh – góc' không chắc chắn).

Đáp số

Bạn Lan nhận xét không đúng (sai)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.