Sách giáo khoa Toán 7 Tập một

Giải Tranh luận trang 57 SGK Toán 7

Bài 11. Định lí và chứng minh định lí   Đã kiểm

Đề bài

Hai góc đối đỉnh thì chắc chắn bằng nhau rồi. Liệu hai góc bằng nhau thì có đối đỉnh không nhỉ?

Tớ nghĩ đó là điều không đúng! Nhưng làm thế nào để khẳng định điều đó không đúng nhỉ?

Em có ý kiến gì về hai ý kiến trên?

Lời giải

Phân tích hai ý kiến

Trong bài có hai khẳng định cần xét:

- Ý kiến 1: *"Hai góc đối đỉnh thì bằng nhau"* — đây là định lí đã được chứng minh, nên luôn đúng.
- Ý kiến 2 (mệnh đề đảo): *"Hai góc bằng nhau thì đối đỉnh"* — bạn *Tớ* cho rằng điều này không đúng. Ý kiến này là chính xác.

a) Làm thế nào để khẳng định một điều là sai?

Một khẳng định chỉ cần một trường hợp không thỏa mãn là đủ để kết luận nó sai. Trường hợp đó gọi là phản ví dụ. Vậy để bác bỏ *"Hai góc bằng nhau thì đối đỉnh"*, ta chỉ cần chỉ ra hai góc bằng nhau nhưng không đối đỉnh.

b) Phản ví dụ

Vẽ tia phân giác OzOz của góc xOy^\widehat{xOy}. Khi đó:

xOz^=zOy^\widehat{xOz} = \widehat{zOy}

Hai góc xOz^\widehat{xOz} và zOy^\widehat{zOy} bằng nhau, nhưng chúng kề nhau (chung cạnh OzOz) chứ không đối đỉnh — vì hai góc đối đỉnh phải có mỗi cạnh của góc này là tia đối của một cạnh của góc kia.

Cũng có thể lấy ví dụ đơn giản hơn: vẽ hai góc xOy^=60∘\widehat{xOy} = 60^\circ và x′O′y′^=60∘\widehat{x'O'y'} = 60^\circ ở hai đỉnh khác nhau (O≠O′)(O \neq O'). Hai góc này bằng nhau nhưng rõ ràng không đối đỉnh.

c) Kết luận

Đã có phản ví dụ, nên mệnh đề *"Hai góc bằng nhau thì đối đỉnh"* là sai. Ý kiến của bạn *Tớ* là đúng; và cách để khẳng định một mệnh đề sai chính là tìm một phản ví dụ.

Đáp số

Ý kiến 1 đúng — hai góc đối đỉnh thì bằng nhau (định lí)Ý kiến 2 đúng — hai góc bằng nhau chưa chắc đối đỉnh; mệnh đề đảo saiCách khẳng định sai: tìm một phản ví dụPhản ví dụ: hai góc bằng nhau tạo bởi tia phân giác (kề nhau) hoặc hai góc 60° ở hai đỉnh khác nhau

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.