Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Bài 5.23 trang 53 SGK Toán 12

Bài 16. Công thức tính góc trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Kim tự tháp Kheops ở Ai Cập có dạng hình chóp S.ABCDS.ABCD, có đáy là hình vuông với cạnh dài 230 m, các cạnh bên bằng nhau và dài 219 m (theo britannica.com) (H.5.38). Tính góc giữa hai mặt phẳng (SAB)(SAB) và (SBC)(SBC).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 53 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.38: Ảnh chụp Kim tự tháp Kheops, có dạng hình chóp tứ giác đều S.ABCD, đáy là hình vuông cạnh 230 m, các cạnh bên bằng nhau và dài 219 m.

Lời giải

Thiết lập hệ tọa độ

Vì S.ABCDS.ABCD là hình chóp tứ giác đều nên chân đường cao OO của hình chóp trùng với tâm hình vuông ABCDABCD, và SO⊥(ABCD)SO \perp (ABCD).

Hình vuông cạnh 230230 m nên nửa đường chéo:
OB=23022=1152 (m).OB = \frac{230\sqrt{2}}{2} = 115\sqrt{2}\ (\text{m}).

Chiều cao hình chóp (dùng tam giác vuông SOBSOB, SB=219SB = 219 m):
SO=SB2−OB2=2192−(1152)2=47961−26450=21511 (m).SO = \sqrt{SB^2 - OB^2} = \sqrt{219^2 - (115\sqrt{2})^2} = \sqrt{47961 - 26450} = \sqrt{21511}\ (\text{m}).

Đặt h=SO=21511h = SO = \sqrt{21511}. Chọn hệ trục OxyzOxyz với OO là tâm đáy, hai trục Ox, OyOx,\,Oy song song với các cạnh đáy, OzOz hướng theo SOSO. Khi đó:
A(−115;−115;0),B(115;−115;0),C(115;115;0),S(0;0;h).A(-115;-115;0),\quad B(115;-115;0),\quad C(115;115;0),\quad S(0;0;h).

Vectơ pháp tuyến của hai mặt phẳng

Mặt phẳng (SAB)(SAB) chứa hai vectơ:
AB⃗=(230;0;0),AS⃗=(115;115;h).\vec{AB}=(230;0;0),\qquad \vec{AS}=(115;115;h).
Một vectơ pháp tuyến:
n1⃗=AB⃗×AS⃗=(0;−230h;26450) ∥ (0;−h;115).\vec{n_1}=\vec{AB}\times\vec{AS}=(0;-230h;26450)\ \parallel\ (0;-h;115).

Mặt phẳng (SBC)(SBC) chứa hai vectơ:
BC⃗=(0;230;0),BS⃗=(−115;115;h).\vec{BC}=(0;230;0),\qquad \vec{BS}=(-115;115;h).
Một vectơ pháp tuyến:
n2⃗=BC⃗×BS⃗=(230h;0;26450) ∥ (h;0;115).\vec{n_2}=\vec{BC}\times\vec{BS}=(230h;0;26450)\ \parallel\ (h;0;115).

Tính góc giữa hai mặt phẳng

Gọi φ\varphi là góc giữa (SAB)(SAB) và (SBC)(SBC). Ta có:
cos⁡φ=∣n1⃗⋅n2⃗∣∣n1⃗∣ ∣n2⃗∣=∣0+0+1152∣h2+1152⋅h2+1152=1152h2+1152.\cos\varphi=\frac{|\vec{n_1}\cdot\vec{n_2}|}{|\vec{n_1}|\,|\vec{n_2}|}=\frac{|0+0+115^2|}{\sqrt{h^2+115^2}\cdot\sqrt{h^2+115^2}}=\frac{115^2}{h^2+115^2}.

Thay h2=21511h^2=21511 và 1152=13225115^2=13225:
cos⁡φ=1322521511+13225=1322534736≈0,3807.\cos\varphi=\frac{13225}{21511+13225}=\frac{13225}{34736}\approx 0{,}3807.

Do đó:
φ≈67,6∘ (≈67∘38′).\varphi\approx 67{,}6^\circ\ (\approx 67^\circ 38').

Kết luận: Góc giữa hai mặt phẳng (SAB)(SAB) và (SBC)(SBC) xấp xỉ 67,6∘67{,}6^\circ.

*(Kiểm tra: góc nhị diện trong giữa hai mặt bên dọc cạnh SBSB có cos⁡=−0,3807\cos = -0{,}3807, tức ≈112,4∘\approx 112{,}4^\circ; góc giữa hai mặt phẳng lấy giá trị không tù nên bằng 180∘−112,4∘≈67,6∘180^\circ-112{,}4^\circ\approx 67{,}6^\circ — phù hợp.)*

Đáp số

≈ 67,6° (≈ 67°38′)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.