Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Bài 5.18 trang 49 SGK Toán 12

Bài 15. Phương trình đường thẳng trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong không gian OxyzOxyz, một viên đạn được bắn ra từ điểm A(1;3;4)A(1; 3; 4) và trong 3 giây, đầu đạn đi với vận tốc không đổi; vectơ vận tốc (trên giây) là v⃗=(2;1;6)\vec{v} = (2; 1; 6). Hỏi viên đạn trên có bắn trúng mục tiêu trong mỗi tình huống sau hay không?

a) Mục tiêu đặt tại điểm M(7;72;21)M\left(7; \dfrac{7}{2}; 21\right).

b) Mục tiêu đặt tại điểm N(−3;1;−8)N(-3; 1; -8).

Lời giải

Thiết lập quỹ đạo viên đạn.

Viên đạn xuất phát từ A(1;3;4)A(1;3;4), bay với vận tốc không đổi có vectơ vận tốc (mỗi giây) v⃗=(2;1;6)\vec{v}=(2;1;6) trong 33 giây. Sau tt giây (với 0≤t≤30\le t\le 3), đầu đạn ở vị trí
P(t)=A+t v⃗.P(t)=A+t\,\vec v.
Do đó quỹ đạo là đoạn thẳng có phương trình tham số
{x=1+2ty=3+tz=4+6t(0≤t≤3).\begin{cases} x=1+2t\\ y=3+t\\ z=4+6t \end{cases}\qquad (0\le t\le 3).

Viên đạn trúng một mục tiêu khi và chỉ khi tồn tại một giá trị t∈[0;3]t\in[0;3] để P(t)P(t) trùng với mục tiêu đó.

a) Mục tiêu M(7;72;21)M\left(7;\dfrac{7}{2};21\right).

Thay tọa độ MM vào phương trình tham số:

- Từ xx: 1+2t=7⇒t=31+2t=7 \Rightarrow t=3.
- Từ yy: 3+t=72⇒t=123+t=\dfrac{7}{2} \Rightarrow t=\dfrac{1}{2}.

Hai giá trị tt không bằng nhau nên không có giá trị tt nào thỏa mãn đồng thời các phương trình. Vậy MM không nằm trên đường thẳng chứa quỹ đạo, nên viên đạn không trúng mục tiêu MM.

b) Mục tiêu N(−3;1;−8)N(-3;1;-8).

Thay tọa độ NN vào phương trình tham số:

- Từ xx: 1+2t=−3⇒t=−21+2t=-3 \Rightarrow t=-2.
- Từ yy: 3+t=1⇒t=−23+t=1 \Rightarrow t=-2.
- Từ zz: 4+6t=−8⇒t=−24+6t=-8 \Rightarrow t=-2.

Cả ba phương trình cho cùng t=−2t=-2, nên NN nằm trên đường thẳng chứa quỹ đạo. Tuy nhiên t=−2<0t=-2<0, tức NN ở phía sau điểm bắn AA (ngược với hướng bay của viên đạn), không thuộc khoảng 0≤t≤30\le t\le 3. Vậy viên đạn không trúng mục tiêu NN.

Kết luận: Trong cả hai tình huống, viên đạn đều không bắn trúng mục tiêu.

Đáp số

Không trúng (MM không nằm trên quỹ đạo)Không trúng (NN nằm trên đường thẳng nhưng ứng với t=−2t=-2, ngược hướng bắn)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.