Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Bài 5.10 trang 40 SGK Toán 12

Bài 14. Phương trình mặt phẳng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Xét một cối xay lúa trong không gian OxyzOxyz, với đơn vị đo độ dài là mét. Nếu tác động vào tai cối xay lúa (ở vị trí PP) một lực F⃗\vec{F} thì moment lực M⃗\vec{M} được tính bởi công thức M⃗=[OP→,F⃗]\vec{M} = [\overrightarrow{OP}, \vec{F}] (H.5.16). Trong quá trình xay, các thanh gỗ ABAB và PQPQ luôn có phương nằm ngang. Vectơ lực F⃗\vec{F} có giá song song với ABAB. Giải thích vì sao giá của vectơ moment lực M⃗\vec{M} có phương thẳng đứng.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 40 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.16: Hình minh họa một người đang xay cối xay lúa. Trên hình có các điểm A, B (thanh gỗ AB nằm ngang, người cầm), điểm O (tâm cối), điểm P và Q (thanh gỗ PQ nằm ngang). Tại vị trí P có vectơ lực F⃗\vec{F} hướng xuống. Các thanh AB và PQ nằm ngang.

Lời giải

Phân tích giả thiết.

Chọn hệ trục OxyzOxyz với mặt phẳng (Oxy)(Oxy) nằm ngang và trục OzOz hướng thẳng đứng. Khi đó:

- Một vectơ nằm ngang là vectơ có giá song song với mặt phẳng (Oxy)(Oxy), tức là có tọa độ thành phần theo OzOz bằng 00.
- Một vectơ thẳng đứng là vectơ có giá song song với trục OzOz.

Theo giả thiết, thanh PQPQ luôn nằm ngang và OO là tâm cối nằm cùng độ cao với thanh này, nên đoạn OPOP nằm ngang. Do đó OP→\overrightarrow{OP} là một vectơ nằm ngang:
OP→=(a; b; 0).\overrightarrow{OP} = (a;\, b;\, 0).

Vectơ lực F⃗\vec{F} có giá song song với thanh ABAB, mà ABAB cũng nằm ngang, nên F⃗\vec{F} là một vectơ nằm ngang:
F⃗=(c; d; 0).\vec{F} = (c;\, d;\, 0).

Tính vectơ moment lực.

Theo công thức, M⃗=[OP→, F⃗ ]\vec{M} = \big[\overrightarrow{OP},\, \vec{F}\,\big]. Áp dụng công thức tích có hướng:
M⃗=(b⋅0−0⋅d;  0⋅c−a⋅0;  a⋅d−b⋅c)=(0; 0; ad−bc).\vec{M} = \left( b\cdot 0 - 0\cdot d;\ \ 0\cdot c - a\cdot 0;\ \ a\cdot d - b\cdot c \right) = \left( 0;\, 0;\, ad - bc \right).

Kết luận.

Vectơ M⃗=(0; 0; ad−bc)\vec{M} = (0;\, 0;\, ad - bc) có hai thành phần theo OxOx và OyOy đều bằng 00, nên M⃗\vec{M} cùng phương với vectơ k⃗=(0;0;1)\vec{k} = (0;0;1) của trục OzOz. Vì OP→\overrightarrow{OP} và F⃗\vec{F} là hai vectơ nằm ngang không cùng phương (thanh PQPQ và thanh ABAB có phương khác nhau) nên ad−bc≠0ad - bc \neq 0, do đó M⃗≠0⃗\vec{M} \neq \vec{0}.

Vậy giá của vectơ moment lực M⃗\vec{M} có phương thẳng đứng (song song với trục OzOz).

*Cách hiểu theo tính chất tích có hướng:* M⃗=[OP→,F⃗]\vec{M} = [\overrightarrow{OP}, \vec{F}] luôn vuông góc với cả OP→\overrightarrow{OP} và F⃗\vec{F}. Do OP→\overrightarrow{OP} và F⃗\vec{F} là hai vectơ nằm ngang không cùng phương nên chúng xác định phương của mặt phẳng nằm ngang; vectơ vuông góc với mặt phẳng nằm ngang chính là vectơ có phương thẳng đứng (đpcm).

Đáp số

đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.