Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Bài 4.6 trang 11 SGK Toán 12

Bài 11. Nguyên hàm   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hàm số y=f(x)y = f(x) có đồ thị là (C)(C). Xét điểm M(x;f(x))M(x; f(x)) thay đổi trên (C)(C). Biết rằng, hệ số góc của tiếp tuyến của đồ thị (C)(C) tại MM là kM=(x−1)2k_M = (x-1)^2 và điểm MM trùng với gốc toạ độ khi nó nằm trên trục tung. Tìm biểu thức f(x)f(x).

Lời giải

Bước 1. Thiết lập nguyên hàm từ hệ số góc tiếp tuyến.

Hệ số góc của tiếp tuyến tại MM chính là đạo hàm f′(x)f'(x), nên
f′(x)=kM=(x−1)2.f'(x) = k_M = (x-1)^2.
Do đó f(x)f(x) là một nguyên hàm của (x−1)2(x-1)^2:
f(x)=∫(x−1)2 dx=(x−1)33+C.f(x) = \int (x-1)^2\,\mathrm{d}x = \frac{(x-1)^3}{3} + C.

Bước 2. Dùng điều kiện để tìm hằng số CC.

Điểm M(x;f(x))M(x; f(x)) nằm trên trục tung khi x=0x = 0. Khi đó M(0;f(0))M(0; f(0)) trùng với gốc toạ độ O(0;0)O(0;0), tức là
f(0)=0.f(0) = 0.
Thay x=0x = 0:
f(0)=(0−1)33+C=−13+C=0  ⇒  C=13.f(0) = \frac{(0-1)^3}{3} + C = -\frac{1}{3} + C = 0 \;\Rightarrow\; C = \frac{1}{3}.

Bước 3. Viết biểu thức f(x)f(x) và rút gọn.

f(x)=(x−1)33+13.f(x) = \frac{(x-1)^3}{3} + \frac{1}{3}.
Khai triển (x−1)3=x3−3x2+3x−1(x-1)^3 = x^3 - 3x^2 + 3x - 1, ta được
f(x)=x3−3x2+3x−13+13=x3−3x2+3x3=13x3−x2+x.f(x) = \frac{x^3 - 3x^2 + 3x - 1}{3} + \frac{1}{3} = \frac{x^3 - 3x^2 + 3x}{3} = \frac{1}{3}x^3 - x^2 + x.

Bước 4. Kiểm tra lại.

- f′(x)=x2−2x+1=(x−1)2=kMf'(x) = x^2 - 2x + 1 = (x-1)^2 = k_M (đúng hệ số góc tiếp tuyến).
- f(0)=0f(0) = 0, nên khi MM ở trên trục tung thì MM trùng gốc toạ độ (thoả điều kiện).

Vậy f(x)=13x3−x2+xf(x) = \dfrac{1}{3}x^3 - x^2 + x.

Đáp số

f(x)=13x3−x2+xf(x) = \dfrac{1}{3}x^3 - x^2 + x

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.