Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Luyện tập 6 trang 71 SGK Toán 12

Bài 6. Vectơ trong không gian   Đã kiểm

Đề bài

Trong tình huống mở đầu, hãy tính độ lớn của góc α\alpha.

Lời giải

Tình huống mở đầu. Trong phân tử methane CH4CH_4, nguyên tử carbon CC nằm ở tâm của một tứ diện đều, bốn nguyên tử hydrogen H1,H2,H3,H4H_1,H_2,H_3,H_4 nằm ở bốn đỉnh. Góc α\alpha là góc giữa hai liên kết, tức góc HiCHj^\widehat{H_iCH_j}.

Bước 1. Đặt các vectơ liên kết. Xét bốn vectơ
u⃗1=CH1→, u⃗2=CH2→, u⃗3=CH3→, u⃗4=CH4→.\vec{u}_1=\overrightarrow{CH_1},\ \vec{u}_2=\overrightarrow{CH_2},\ \vec{u}_3=\overrightarrow{CH_3},\ \vec{u}_4=\overrightarrow{CH_4}.
Do tứ diện đều nên bốn vectơ có cùng độ dài, đặt ∣u⃗i∣=a>0|\vec{u}_i|=a>0. Do tính đối xứng, góc giữa hai vectơ bất kì đều bằng α\alpha, nên với mọi i≠ji\ne j:
u⃗i⋅u⃗j=a2cos⁡α.\vec{u}_i\cdot\vec{u}_j=a^2\cos\alpha.

Bước 2. Tính chất tâm (trọng tâm) tứ diện đều. Vì CC là tâm của tứ diện đều H1H2H3H4H_1H_2H_3H_4 nên
u⃗1+u⃗2+u⃗3+u⃗4=0⃗.\vec{u}_1+\vec{u}_2+\vec{u}_3+\vec{u}_4=\vec{0}.

Bước 3. Nhân vô hướng hai vế với u⃗1\vec{u}_1.
u⃗1⋅u⃗1+u⃗1⋅u⃗2+u⃗1⋅u⃗3+u⃗1⋅u⃗4=0.\vec{u}_1\cdot\vec{u}_1+\vec{u}_1\cdot\vec{u}_2+\vec{u}_1\cdot\vec{u}_3+\vec{u}_1\cdot\vec{u}_4=0.
Thay u⃗1⋅u⃗1=a2\vec{u}_1\cdot\vec{u}_1=a^2 và ba tích còn lại bằng a2cos⁡αa^2\cos\alpha:
a2+3a2cos⁡α=0 ⇒ a2(1+3cos⁡α)=0.a^2+3a^2\cos\alpha=0\ \Rightarrow\ a^2(1+3\cos\alpha)=0.
Vì a>0a>0 nên
1+3cos⁡α=0 ⇒ cos⁡α=−13.1+3\cos\alpha=0\ \Rightarrow\ \cos\alpha=-\dfrac{1}{3}.

Bước 4. Tính góc.
α=arccos⁡ ⁣(−13)≈109∘28′≈109,47∘.\alpha=\arccos\!\left(-\dfrac{1}{3}\right)\approx 109^\circ 28'\approx 109{,}47^\circ.

Nhận xét. Vì cos⁡α=−13<0\cos\alpha=-\dfrac13<0 nên α\alpha là góc tù, phù hợp với hình dạng tứ diện đều và đúng bằng góc liên kết đã biết của phân tử methane.

Đáp số

α = arccos(−1/3) ≈ 109°28′ ≈ 109,47°

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.