Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Bài 1.8 trang 14 SGK Toán 12

Bài 1. Tính đơn điệu và cực trị của hàm số   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hàm số y=f(x)=∣x∣y = f(x) = |x|.

a) Tính các giới hạn lim⁡x→0+f(x)−f(0)x−0\lim\limits_{x \to 0^+} \dfrac{f(x) - f(0)}{x - 0} và lim⁡x→0−f(x)−f(0)x−0\lim\limits_{x \to 0^-} \dfrac{f(x) - f(0)}{x - 0}. Từ đó suy ra hàm số không có đạo hàm tại x=0x = 0.

b) Sử dụng định nghĩa, chứng minh hàm số có cực tiểu tại x=0x = 0 (xem Hình 1.4).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 14 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Đồ thị hàm số y=f(x)=∣x∣y = f(x) = |x| trong mặt phẳng toạ độ OxyOxy có dạng hình chữ V, nhận trục tung OyOy làm trục đối xứng. Đồ thị gồm hai nửa đường thẳng (hai tia) xuất phát từ gốc toạ độ O(0;0)O(0;0): nhánh bên phải là tia ứng với y=xy = x khi x≥0x \ge 0 (đi lên về bên phải với hệ số góc 11, tức nghiêng 45∘45^\circ so với trục hoành), nhánh bên trái là tia ứng với y=−xy = -x khi x≤0x \le 0 (đi lên về bên trái với hệ số góc −1-1). Hai nhánh gặp nhau tại đỉnh O(0;0)O(0;0) — đây là điểm thấp nhất của đồ thị; từ đỉnh này đồ thị đi lên về cả hai phía. Hàm số nghịch biến trên khoảng (−∞;0)(-\infty; 0) và đồng biến trên khoảng (0;+∞)(0; +\infty).

Lời giải

a) Ta có f(0)=∣0∣=0f(0) = |0| = 0.

Giới hạn bên phải: Khi x→0+x \to 0^+ thì x>0x > 0 nên f(x)=∣x∣=xf(x) = |x| = x. Do đó
lim⁡x→0+f(x)−f(0)x−0=lim⁡x→0+x−0x=lim⁡x→0+xx=lim⁡x→0+1=1.\lim_{x \to 0^+} \dfrac{f(x) - f(0)}{x - 0} = \lim_{x \to 0^+} \dfrac{x - 0}{x} = \lim_{x \to 0^+} \dfrac{x}{x} = \lim_{x \to 0^+} 1 = 1.

Giới hạn bên trái: Khi x→0−x \to 0^- thì x<0x < 0 nên f(x)=∣x∣=−xf(x) = |x| = -x. Do đó
lim⁡x→0−f(x)−f(0)x−0=lim⁡x→0−−x−0x=lim⁡x→0−−xx=lim⁡x→0−(−1)=−1.\lim_{x \to 0^-} \dfrac{f(x) - f(0)}{x - 0} = \lim_{x \to 0^-} \dfrac{-x - 0}{x} = \lim_{x \to 0^-} \dfrac{-x}{x} = \lim_{x \to 0^-} (-1) = -1.

Kết luận: Vì
lim⁡x→0+f(x)−f(0)x−0=1≠−1=lim⁡x→0−f(x)−f(0)x−0\lim_{x \to 0^+} \dfrac{f(x) - f(0)}{x - 0} = 1 \ne -1 = \lim_{x \to 0^-} \dfrac{f(x) - f(0)}{x - 0}
nên không tồn tại giới hạn lim⁡x→0f(x)−f(0)x−0\lim\limits_{x \to 0} \dfrac{f(x) - f(0)}{x - 0}. Theo định nghĩa đạo hàm, hàm số y=f(x)=∣x∣y = f(x) = |x| không có đạo hàm tại x=0x = 0.

b) Ta chứng minh hàm số đạt cực tiểu tại x=0x = 0 bằng định nghĩa.

Xét khoảng (−1;1)(-1; 1) chứa điểm x=0x = 0. Với mọi x∈(−1;1)x \in (-1; 1) mà x≠0x \ne 0, ta có ∣x∣>0|x| > 0, tức là
f(x)=∣x∣>0=f(0).f(x) = |x| > 0 = f(0).

Như vậy tồn tại khoảng (−1;1)(-1; 1) chứa điểm 00 sao cho f(x)>f(0)f(x) > f(0) với mọi x∈(−1;1)x \in (-1; 1) và x≠0x \ne 0.

Theo định nghĩa, x=0x = 0 là điểm cực tiểu của hàm số và giá trị cực tiểu là fCT=f(0)=0f_{CT} = f(0) = 0 (phù hợp với Hình 1.4: đỉnh O(0;0)O(0;0) của đồ thị hình chữ V là điểm thấp nhất, hàm số nghịch biến trên (−∞;0)(-\infty; 0) và đồng biến trên (0;+∞)(0; +\infty)). ■\blacksquare

Đáp số

lim⁡x→0+=1\lim\limits_{x \to 0^+} = 1; lim⁡x→0−=−1\lim\limits_{x \to 0^-} = -1; hai giới hạn khác nhau nên không có đạo hàm tại x=0x = 0đpcm (cực tiểu tại x=0x = 0, fCT=0f_{CT} = 0)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.