Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Bài 1.5 trang 13 SGK Toán 12

Bài 1. Tính đơn điệu và cực trị của hàm số   Đã kiểm chéo

Đề bài

Giả sử số dân của một thị trấn sau tt năm kể từ năm 2000 được mô tả bởi hàm số
N(t)=25t+10t+5, t≥0,N(t) = \dfrac{25t + 10}{t + 5}, \ t \ge 0,
trong đó N(t)N(t) được tính bằng nghìn người.

a) Tính số dân của thị trấn đó vào các năm 2000 và 2015.

b) Tính đạo hàm N′(t)N'(t) và lim⁡t→+∞N(t)\lim\limits_{t \to +\infty} N(t). Từ đó, giải thích tại sao số dân của thị trấn đó luôn tăng nhưng sẽ không vượt quá một ngưỡng nào đó.

Lời giải

## a) Số dân vào năm 2000 và năm 2015

Năm 2000 ứng với t=0t = 0:
N(0)=25⋅0+100+5=105=2 (nghìn người).N(0) = \dfrac{25\cdot 0 + 10}{0 + 5} = \dfrac{10}{5} = 2 \ (\text{nghìn người}).

Năm 2015 ứng với t=15t = 15:
N(15)=25⋅15+1015+5=38520=19,25 (nghìn người).N(15) = \dfrac{25\cdot 15 + 10}{15 + 5} = \dfrac{385}{20} = 19{,}25 \ (\text{nghìn người}).

Vậy năm 2000 thị trấn có 22 nghìn người (tức 20002000 người) và năm 2015 có 19,2519{,}25 nghìn người (tức 19 25019\,250 người).

##

b) Đạo hàm, giới hạn và giải thích

Tính đạo hàm (theo quy tắc đạo hàm của thương (uv)′=u′v−uv′v2\left(\dfrac{u}{v}\right)' = \dfrac{u'v - uv'}{v^2}), với u=25t+10u = 25t + 10, v=t+5v = t + 5:
N′(t)=25(t+5)−(25t+10)⋅1(t+5)2=25t+125−25t−10(t+5)2=115(t+5)2.N'(t) = \dfrac{25(t+5) - (25t+10)\cdot 1}{(t+5)^2} = \dfrac{25t + 125 - 25t - 10}{(t+5)^2} = \dfrac{115}{(t+5)^2}.

Vì (t+5)2>0(t+5)^2 > 0 với mọi t≥0t \ge 0 nên N′(t)=115(t+5)2>0N'(t) = \dfrac{115}{(t+5)^2} > 0 với mọi t≥0t \ge 0. Do đó hàm số N(t)N(t) đồng biến trên [0;+∞)[0; +\infty), nghĩa là số dân của thị trấn luôn tăng.

Tính giới hạn khi t→+∞t \to +\infty:
lim⁡t→+∞N(t)=lim⁡t→+∞25t+10t+5=lim⁡t→+∞25+10t1+5t=25.\lim_{t \to +\infty} N(t) = \lim_{t \to +\infty} \dfrac{25t + 10}{t + 5} = \lim_{t \to +\infty} \dfrac{25 + \dfrac{10}{t}}{1 + \dfrac{5}{t}} = 25.

Giải thích: Ta có thể viết
N(t)=25t+10t+5=25(t+5)−115t+5=25−115t+5<25với mọi t≥0.N(t) = \dfrac{25t + 10}{t + 5} = \dfrac{25(t+5) - 115}{t+5} = 25 - \dfrac{115}{t+5} < 25 \quad \text{với mọi } t \ge 0.

Như vậy số dân N(t)N(t) luôn tăng (do N′(t)>0N'(t) > 0) và tiến dần tới 2525 nghìn người khi thời gian tăng vô hạn, nhưng luôn nhỏ hơn 2525. Vì thế số dân của thị trấn luôn tăng nhưng không bao giờ vượt quá ngưỡng 2525 nghìn người.

Đáp số

Năm 2000: 22 nghìn người; Năm 2015: 19,2519{,}25 nghìn ngườiN′(t)=115(t+5)2>0N'(t) = \dfrac{115}{(t+5)^2} > 0; lim⁡t→+∞N(t)=25\lim\limits_{t\to+\infty} N(t) = 25; số dân luôn tăng nhưng không vượt quá 2525 nghìn người

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.