Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Bài 22 trang 107 SGK Toán 11

Bài tập ôn tập cuối năm   Đã kiểm chéo

Đề bài

Mùa xuân ở hội Lim (tỉnh Bắc Ninh) thường có trò chơi đu. Khi người chơi đu nhún cây đu sẽ đưa người chơi dao động qua lại quanh vị trí cân bằng. Giả sử khoảng cách hh (tính bằng mét) từ người chơi đu đến vị trí cân bằng được tính theo thời gian tt (t≥0t \geq 0 và được tính bằng giây) bởi hệ thức h=∣d∣h = |d| với d=3cos⁡[π3(2t−1)]d = 3\cos\left[\dfrac{\pi}{3}(2t - 1)\right], trong đó ta quy ước rằng d>0d > 0 khi vị trí cân bằng ở về phía sau lưng người chơi đu và d<0d < 0 trong trường hợp ngược lại.

a) Tìm các thời điểm trong vòng 2 giây đầu tiên mà người chơi đu ở xa vị trí cân bằng nhất.

b) Tìm các thời điểm trong vòng 2 giây đầu tiên mà người chơi đu cách vị trí cân bằng 2 m (tính chính xác đến 0,01 giây).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 107 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình minh hoạ trò chơi đu: người chơi đứng trên cây đu dao động theo một cung tròn quanh vị trí cân bằng (đường thẳng đứng đi qua đỉnh đu). Khoảng cách theo phương ngang từ người chơi đến vị trí cân bằng được kí hiệu là hh.

Lời giải

Khoảng cách từ người chơi đu đến vị trí cân bằng là h=∣d∣h=|d| với d=3cos⁡[π3(2t−1)]d=3\cos\left[\dfrac{\pi}{3}(2t-1)\right], trong đó t≥0t\ge 0. "Trong vòng 2 giây đầu tiên" nghĩa là 0≤t≤20\le t\le 2.

a) Thời điểm người chơi ở xa vị trí cân bằng nhất

Vì h=∣d∣=∣3cos⁡[π3(2t−1)]∣=3∣cos⁡[π3(2t−1)]∣h=|d|=\left|3\cos\left[\dfrac{\pi}{3}(2t-1)\right]\right|=3\left|\cos\left[\dfrac{\pi}{3}(2t-1)\right]\right| và ∣cos⁡[π3(2t−1)]∣≤1\left|\cos\left[\dfrac{\pi}{3}(2t-1)\right]\right|\le 1 nên h≤3h\le 3.

Người chơi ở xa vị trí cân bằng nhất khi h=3h=3, tức là
∣cos⁡[π3(2t−1)]∣=1  ⟺  cos⁡[π3(2t−1)]=±1  ⟺  π3(2t−1)=kπ (k∈Z).\left|\cos\left[\dfrac{\pi}{3}(2t-1)\right]\right|=1 \iff \cos\left[\dfrac{\pi}{3}(2t-1)\right]=\pm 1 \iff \dfrac{\pi}{3}(2t-1)=k\pi\ (k\in\mathbb{Z}).
Suy ra
2t−1=3k  ⟺  t=3k+12 (k∈Z).2t-1=3k \iff t=\dfrac{3k+1}{2}\ (k\in\mathbb{Z}).

Xét điều kiện 0≤t≤20\le t\le 2:
0≤3k+12≤2  ⟺  −1≤3k≤3  ⟺  −13≤k≤1.0\le \dfrac{3k+1}{2}\le 2 \iff -1\le 3k\le 3 \iff -\dfrac{1}{3}\le k\le 1.
Vì k∈Zk\in\mathbb{Z} nên k=0k=0 hoặc k=1k=1.
- k=0k=0: t=12=0,5t=\dfrac{1}{2}=0{,}5 (s).
- k=1k=1: t=42=2t=\dfrac{4}{2}=2 (s).

Vậy trong 2 giây đầu, người chơi ở xa vị trí cân bằng nhất (cách 33 m) tại các thời điểm t=0,5t=0{,}5 s và t=2t=2 s.

b) Thời điểm người chơi cách vị trí cân bằng 2 m

Ta cần h=2h=2:
3∣cos⁡[π3(2t−1)]∣=2  ⟺  cos⁡[π3(2t−1)]=±23.3\left|\cos\left[\dfrac{\pi}{3}(2t-1)\right]\right|=2 \iff \cos\left[\dfrac{\pi}{3}(2t-1)\right]=\pm\dfrac{2}{3}.

Đặt u=π3(2t−1)u=\dfrac{\pi}{3}(2t-1). Khi 0≤t≤20\le t\le 2 thì uu nhận giá trị từ π3(2⋅0−1)=−π3\dfrac{\pi}{3}(2\cdot 0-1)=-\dfrac{\pi}{3} đến π3(2⋅2−1)=π\dfrac{\pi}{3}(2\cdot 2-1)=\pi, tức là −π3≤u≤π-\dfrac{\pi}{3}\le u\le \pi.

Giải cos⁡u=±23\cos u=\pm\dfrac{2}{3} trong đoạn [−π3;π]\left[-\dfrac{\pi}{3};\pi\right] (dùng máy tính):

*Với cos⁡u=23\cos u=\dfrac{2}{3}:* u=±arccos⁡23≈±0,8411u=\pm\arccos\dfrac{2}{3}\approx \pm 0{,}8411. Cả hai giá trị u≈0,8411u\approx 0{,}8411 và u≈−0,8411u\approx -0{,}8411 đều thuộc [−π3;π]\left[-\dfrac{\pi}{3};\pi\right].

*Với cos⁡u=−23\cos u=-\dfrac{2}{3}:* u=±arccos⁡(−23)≈±2,3005u=\pm\arccos\left(-\dfrac{2}{3}\right)\approx \pm 2{,}3005. Chỉ u≈2,3005u\approx 2{,}3005 thuộc đoạn trên.

Từ u=π3(2t−1)u=\dfrac{\pi}{3}(2t-1) suy ra t=12(3uπ+1)t=\dfrac{1}{2}\left(\dfrac{3u}{\pi}+1\right). Thay các giá trị uu:
- u≈−0,8411u\approx -0{,}8411: t≈12(3⋅(−0,8411)π+1)≈0,10t\approx \dfrac{1}{2}\left(\dfrac{3\cdot(-0{,}8411)}{\pi}+1\right)\approx 0{,}10 (s).
- u≈0,8411u\approx 0{,}8411: t≈12(3⋅0,8411π+1)≈0,90t\approx \dfrac{1}{2}\left(\dfrac{3\cdot 0{,}8411}{\pi}+1\right)\approx 0{,}90 (s).
- u≈2,3005u\approx 2{,}3005: t≈12(3⋅2,3005π+1)≈1,60t\approx \dfrac{1}{2}\left(\dfrac{3\cdot 2{,}3005}{\pi}+1\right)\approx 1{,}60 (s).

Cả ba giá trị đều thoả 0≤t≤20\le t\le 2.

Vậy trong 2 giây đầu, người chơi cách vị trí cân bằng 22 m tại các thời điểm t≈0,10t\approx 0{,}10 s; t≈0,90t\approx 0{,}90 s và t≈1,60t\approx 1{,}60 s.

Đáp số

t = 0,5 s và t = 2 st ≈ 0,10 s; t ≈ 0,90 s; t ≈ 1,60 s

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.