Giải Vận dụng 2 trang 108 SGK Toán 11
Đề bài
(Giải thích nghịch lí Zeno)
Để đơn giản, ta giả sử Achilles chạy với vận tốc 100 km/h, vận tốc của rùa là 1 km/h và khoảng cách ban đầu km.
a) Tính thời gian tương ứng để Achilles đi từ đến , từ đến , từ đến
b) Tính tổng thời gian cần thiết để Achilles chạy hết các quãng đường , tức là thời gian cần thiết để Achilles đuổi kịp rùa.
c) Sai lầm trong lập luận của Zeno là ở đâu?
Lời giải
Phân tích. Gọi là vị trí xuất phát của Achilles, là vị trí ban đầu của rùa, khi đó km. Mỗi lần Achilles chạy tới vị trí trước đó của rùa thì rùa lại tiến thêm một đoạn; ta lần lượt có các mốc
a) Tính
Thời gian để Achilles đi từ đến (quãng đường km với vận tốc km/h):
Trong khoảng thời gian , rùa (vận tốc km/h) đi được quãng đường km. Do đó
Trong khoảng thời gian , rùa đi được km, nên
Tiếp tục như vậy, mỗi thời gian sau bằng thời gian liền trước nhân với . Vậy là cấp số nhân với số hạng đầu và công bội :
b) Tổng thời gian để Achilles đuổi kịp rùa
Tổng thời gian là tổng của cấp số nhân lùi vô hạn (vì ):
*Kiểm tra lại:* Xét trực tiếp, Achilles chạy nhanh hơn rùa, vận tốc tương đối là km/h, khoảng cách ban đầu cần rút ngắn là km, nên thời gian đuổi kịp là giờ — trùng với kết quả trên. Vậy sau giờ Achilles đuổi kịp rùa.
c) Sai lầm trong lập luận của Zeno
Zeno chia quãng đường (và thời gian) đuổi kịp thành *vô hạn* các chặng rồi ngầm cho rằng *tổng của vô hạn khoảng thời gian dương thì phải bằng vô hạn*, nên Achilles không bao giờ đuổi kịp rùa.
Đó chính là chỗ sai: tổng của vô số số hạng dương không nhất thiết là vô hạn. Ở đây các khoảng thời gian lập thành một cấp số nhân lùi vô hạn, và tổng của chúng là một số hữu hạn bằng giờ. Việc chia một khoảng thời gian hữu hạn thành vô số phần không làm cho tổng trở thành vô hạn; sau giờ Achilles đuổi kịp rùa.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.