Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 4.42 trang 103 SGK Toán 11

Bài tập cuối chương IV   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hình lăng trụ tam giác ABC.A′B′C′ABC.A'B'C'. Gọi MM, NN, PP lần lượt là trung điểm của các cạnh ABAB, BCBC, AA′AA'.

a) Xác định giao điểm của mặt phẳng (MNP)(MNP) với đường thẳng B′CB'C.

b) Gọi KK là giao điểm của mặt phẳng (MNP)(MNP) với đường thẳng B′CB'C. Tính tỉ số KB′KC\dfrac{KB'}{KC}.

Lời giải

a) Xác định giao điểm của mặt phẳng (MNP)(MNP) với đường thẳng B′CB'C

*Dựng thiết diện của mặt phẳng (MNP)(MNP) với lăng trụ.*

Vì M∈ABM \in AB, N∈BCN \in BC nên M,NM, N cùng thuộc mặt phẳng (ABC)(ABC). Do đó:
(MNP)∩(ABC)=MN.(MNP) \cap (ABC) = MN.
Trong tam giác ABCABC, MM và NN là trung điểm của ABAB và BCBC nên MNMN là đường trung bình, suy ra MN∥ACMN \parallel AC.

Xét mặt bên (ACC′A′)(ACC'A'). Mặt phẳng này chứa PP (trung điểm AA′AA') và giao tuyến của (MNP)(MNP) với (ACC′A′)(ACC'A') là một đường thẳng qua PP. Vì:
- (MNP)∩(ABC)=MN∥AC(MNP) \cap (ABC) = MN \parallel AC,
- AC⊂(ACC′A′)AC \subset (ACC'A'),

nên giao tuyến của (MNP)(MNP) với (ACC′A′)(ACC'A') là đường thẳng qua PP và song song với ACAC. Đường thẳng này cắt CC′CC' tại điểm QQ.

Trong tam giác ACC′ACC' (hoặc mặt ACC′A′ACC'A'), đường thẳng qua PP song song với ACAC: do PP là trung điểm AA′AA' nên theo định lí Thalès, QQ là trung điểm của CC′CC'.

Như vậy thiết diện của (MNP)(MNP) với lăng trụ là tứ giác MNQPMNQP, trong đó QQ là trung điểm CC′CC'.

Xét mặt bên (BCC′B′)(BCC'B'): ta có N∈BCN \in BC và Q∈CC′Q \in CC' đều thuộc mặt phẳng này, nên:
(MNP)∩(BCC′B′)=NQ.(MNP) \cap (BCC'B') = NQ.
Đường thẳng B′CB'C nằm trong mặt (BCC′B′)(BCC'B'), nên giao điểm của (MNP)(MNP) với B′CB'C chính là giao điểm KK của NQNQ và B′CB'C.

Vậy K=NQ∩B′CK = NQ \cap B'C là giao điểm cần tìm.

b) Tính tỉ số KB′KC\dfrac{KB'}{KC}

Xét trong mặt phẳng (BCC′B′)(BCC'B') (là hình bình hành).

Gọi OO là giao điểm hai đường chéo BC′BC' và B′CB'C; khi đó OO là trung điểm của B′CB'C và cũng là trung điểm của BC′BC'.

Trong tam giác BCC′BCC': NN là trung điểm BCBC, QQ là trung điểm CC′CC' nên NQNQ là đường trung bình, suy ra:
NQ∥BC′.NQ \parallel BC'.

Xét hai đường thẳng song song NQNQ và BC′BC' bị cắt bởi hai cát tuyến cùng đi qua đỉnh CC:
- Cát tuyến CC′CC' cắt NQNQ tại QQ và cắt BC′BC' tại C′C';
- Cát tuyến CB′CB' cắt NQNQ tại KK và cắt BC′BC' tại OO.

Theo định lí Thalès (đỉnh CC):
CKCO=CQCC′=12,\frac{CK}{CO} = \frac{CQ}{CC'} = \frac{1}{2},
nên KK là trung điểm của đoạn COCO.

Mà OO là trung điểm B′CB'C nên CO=12CB′CO = \dfrac{1}{2}CB'. Do đó:
CK=12CO=14CB′.CK = \frac{1}{2}CO = \frac{1}{4}CB'.

Suy ra KC=14B′CKC = \dfrac{1}{4}B'C và KB′=B′C−KC=34B′CKB' = B'C - KC = \dfrac{3}{4}B'C.

Vậy:
KB′KC=34B′C14B′C=3.\frac{KB'}{KC} = \frac{\frac{3}{4}B'C}{\frac{1}{4}B'C} = 3.

*Kiểm tra bằng tọa độ:* chọn A(0;0;0)A(0;0;0), B(1;0;0)B(1;0;0), C(0;1;0)C(0;1;0), A′(0;0;1)A'(0;0;1), B′(1;0;1)B'(1;0;1). Khi đó M(12;0;0)M\left(\tfrac12;0;0\right), N(12;12;0)N\left(\tfrac12;\tfrac12;0\right), P(0;0;12)P\left(0;0;\tfrac12\right), mặt phẳng (MNP):x+z=12(MNP): x+z=\tfrac12. Đường thẳng B′CB'C: (1−t; t; 1−t)(1-t;\,t;\,1-t) cho t=34t=\tfrac34, tức KK chia B′CB'C với KB′KC=t1−t=3/41/4=3\dfrac{KB'}{KC}=\dfrac{t}{1-t}=\dfrac{3/4}{1/4}=3. Khớp kết quả.

Đáp số

Giao điểm là K=NQ∩B′CK = NQ \cap B'C, với QQ là trung điểm CC′CC'KB′KC=3\dfrac{KB'}{KC} = 3

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.