Giải Vận dụng trang 85 SGK Toán 11
Đề bài
Người ta xây dựng một cây cầu vượt giao thông hình parabol nối hai điểm có khoảng cách là 400 m (H.9.4). Độ dốc của mặt cầu không vượt quá (độ dốc tại một điểm được xác định bởi góc giữa phương tiếp xúc với mặt cầu và phương ngang như Hình 9.5). Tính chiều cao giới hạn từ đỉnh cầu đến mặt đường (làm tròn kết quả đến chữ số thập phân thứ nhất).
Hình 9.5: Cầu hình parabol (cung lồi) nối hai điểm A và B trên mặt đường nằm ngang. Khoảng cách AB = 400 m, chia thành hai đoạn 200 m (từ A đến chân đường cao tại đỉnh) và 200 m (từ đỉnh đến B). Điểm P nằm trên cung parabol ở nhánh bên trái; tại P vẽ tiếp tuyến tạo với phương ngang một góc gọi là 'Độ dốc tại P'. Chiều cao từ đỉnh cầu xuống mặt đường (đoạn thẳng đứng, ký hiệu dấu ?) cần tìm.
Lời giải
Chọn hệ trục toạ độ. Gắn hệ trục với gốc là trung điểm của đoạn nối hai chân cầu (nằm trên mặt đường), trục nằm ngang dọc theo mặt đường, trục thẳng đứng hướng lên. Khi đó hai đầu cầu là và , còn đỉnh cầu nằm trên trục ở độ cao (chính là chiều cao cần tìm).
Lập phương trình parabol. Vì parabol là cung lồi, nhận làm trục đối xứng và có đỉnh nên có dạng
Parabol đi qua nên
Vậy
Tính độ dốc (dùng đạo hàm). Độ dốc tại điểm có hoành độ là góc giữa tiếp tuyến và phương ngang, với
Ta có
Trên nửa cầu , biểu thức lớn nhất khi (tại chân cầu), tức độ dốc lớn nhất là
Áp dụng điều kiện độ dốc. Yêu cầu độ dốc ở mọi điểm không vượt quá nghĩa là , do đó
Ta được
Kết luận. Chiều cao giới hạn từ đỉnh cầu đến mặt đường là
*Kiểm tra lại:* với m thì tại chân cầu , suy ra đúng bằng độ dốc tối đa cho phép; mọi điểm khác có độ dốc nhỏ hơn nên thoả mãn.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.