Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.28 trang 63 SGK Toán 11

Bài 27. Thể tích   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho khối chóp đều S.ABCS.ABC, đáy có cạnh bằng aa, cạnh bên bằng bb. Tính thể tích của khối chóp đó. Từ đó suy ra thể tích của khối tứ diện đều có cạnh bằng aa.

Lời giải

Thiết lập. Khối chóp đều S.ABCS.ABC có đáy ABCABC là tam giác đều cạnh aa, các cạnh bên SA=SB=SC=bSA=SB=SC=b. Gọi OO là tâm (trọng tâm) của tam giác đều ABCABC thì SO⊥(ABC)SO\perp(ABC), nên SOSO là đường cao của khối chóp.

a) Tính SOSO (đường cao).
Tam giác ABCABC đều cạnh aa nên bán kính đường tròn ngoại tiếp bằng khoảng cách từ OO đến mỗi đỉnh:
OA=a3=a33.OA=\frac{a}{\sqrt3}=\frac{a\sqrt3}{3}.
Tam giác SOASOA vuông tại OO, áp dụng định lí Pythagore:
SO=SA2−OA2=b2−a23=3b2−a23=3b2−a23.SO=\sqrt{SA^2-OA^2}=\sqrt{b^2-\frac{a^2}{3}}=\sqrt{\frac{3b^2-a^2}{3}}=\frac{\sqrt{3b^2-a^2}}{\sqrt3}.
(Điều kiện để khối chóp tồn tại: 3b2−a2>03b^2-a^2>0.)

b) Tính thể tích khối chóp S.ABCS.ABC.
Diện tích đáy (tam giác đều cạnh aa):
SABC=a234.S_{ABC}=\frac{a^2\sqrt3}{4}.
Thể tích:
V=13 SABC⋅SO=13⋅a234⋅3b2−a23=a23b2−a212.V=\frac13\,S_{ABC}\cdot SO=\frac13\cdot\frac{a^2\sqrt3}{4}\cdot\frac{\sqrt{3b^2-a^2}}{\sqrt3}=\frac{a^2\sqrt{3b^2-a^2}}{12}.

c) Suy ra thể tích khối tứ diện đều cạnh aa.
Tứ diện đều cạnh aa chính là khối chóp đều có đáy cạnh aa và cạnh bên cũng bằng aa, tức là trường hợp b=ab=a. Thay vào:
V=a23a2−a212=a22a212=a2⋅a212=a3212.V=\frac{a^2\sqrt{3a^2-a^2}}{12}=\frac{a^2\sqrt{2a^2}}{12}=\frac{a^2\cdot a\sqrt2}{12}=\frac{a^3\sqrt2}{12}.

Kiểm tra. Với b=ab=a: đường cao SO=a2−a23=a23SO=\sqrt{a^2-\dfrac{a^2}{3}}=a\sqrt{\dfrac23}; V=13⋅a234⋅a23=a3212V=\dfrac13\cdot\dfrac{a^2\sqrt3}{4}\cdot a\sqrt{\dfrac23}=\dfrac{a^3\sqrt2}{12} — phù hợp với kết quả đã biết của tứ diện đều.

Đáp số

V=a23b2−a212V=\dfrac{a^2\sqrt{3b^2-a^2}}{12}Tứ diện đều cạnh aa: V=a3212V=\dfrac{a^3\sqrt2}{12}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.