Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Thảo luận trang 58 SGK Toán 11

Bài 26. Khoảng cách   Đã kiểm chéo

Đề bài

Khoảng cách giữa hai hình được nêu trong bài học (điểm, đường thẳng, mặt phẳng) là khoảng cách nhỏ nhất giữa một điểm thuộc hình này và một điểm thuộc hình kia. Hãy thảo luận để làm rõ nhận xét này.

Lời giải

Ý tưởng chung: Trong mỗi trường hợp, khoảng cách giữa hai hình đều được xác định bằng độ dài một đoạn vuông góc MHMH (với MM thuộc hình này, HH thuộc hình kia và MHMH vuông góc với hình chứa HH). Công cụ duy nhất cần dùng là tính chất quen thuộc trong tam giác vuông: cạnh huyền luôn lớn hơn mỗi cạnh góc vuông. Ta xét lần lượt từng loại khoảng cách nêu trong bài.

a) Khoảng cách từ điểm MM đến đường thẳng Δ\Delta.

Gọi HH là hình chiếu vuông góc của MM trên Δ\Delta, khi đó d(M,Δ)=MHd(M,\Delta)=MH. Lấy NN là một điểm tùy ý thuộc Δ\Delta:
- Nếu N≡HN\equiv H thì MN=MHMN=MH.
- Nếu N≠HN\ne H thì tam giác MHNMHN vuông tại HH, nên cạnh huyền MNMN lớn hơn cạnh góc vuông MHMH, tức MN>MHMN>MH.

Vậy MN≥MHMN\ge MH với mọi N∈ΔN\in\Delta, dấu bằng xảy ra khi N≡HN\equiv H. Do đó MHMH chính là khoảng cách nhỏ nhất giữa MM và một điểm bất kì của Δ\Delta.

b) Khoảng cách từ điểm MM đến mặt phẳng (P)(P).

Gọi HH là hình chiếu vuông góc của MM trên (P)(P), khi đó d(M,(P))=MHd(M,(P))=MH và MH⊥(P)MH\perp(P). Lấy NN là điểm tùy ý thuộc (P)(P):
- Nếu N≡HN\equiv H thì MN=MHMN=MH.
- Nếu N≠HN\ne H thì HN⊂(P)HN\subset(P) nên MH⊥HNMH\perp HN, tam giác MHNMHN vuông tại HH, suy ra MN>MHMN>MH.

Vậy MN≥MHMN\ge MH với mọi N∈(P)N\in(P). Do đó MHMH là khoảng cách nhỏ nhất giữa MM và một điểm bất kì của (P)(P).

c) Khoảng cách giữa hai đường thẳng song song aa và bb.

Ta có d(a,b)=d(M0,b)d(a,b)=d(M_0,b) với M0M_0 là một điểm trên aa. Lấy M∈aM\in a, N∈bN\in b tùy ý. Theo ý a), MN≥d(M,b)MN\ge d(M,b). Vì a∥ba\parallel b nên mọi điểm của aa cách đều bb, tức d(M,b)=d(a,b)d(M,b)=d(a,b). Suy ra MN≥d(a,b)MN\ge d(a,b), và dấu bằng đạt được khi MNMN là đoạn vuông góc chung của hai đường song song. Vậy d(a,b)d(a,b) là khoảng cách nhỏ nhất.

d) Khoảng cách giữa đường thẳng aa và mặt phẳng (P)(P) song song với nó.

Lấy M∈aM\in a, N∈(P)N\in(P) tùy ý. Theo ý b), MN≥d(M,(P))MN\ge d(M,(P)). Vì a∥(P)a\parallel(P) nên mọi điểm của aa cách đều (P)(P), tức d(M,(P))=d(a,(P))d(M,(P))=d(a,(P)). Do đó MN≥d(a,(P))MN\ge d(a,(P)), dấu bằng khi MN⊥(P)MN\perp(P). Vậy d(a,(P))d(a,(P)) là khoảng cách nhỏ nhất.

e) Khoảng cách giữa hai mặt phẳng song song (P)(P) và (Q)(Q).

Lấy M∈(P)M\in(P), N∈(Q)N\in(Q) tùy ý. Theo ý b), MN≥d(M,(Q))MN\ge d(M,(Q)). Vì (P)∥(Q)(P)\parallel(Q) nên mọi điểm của (P)(P) cách đều (Q)(Q), tức d(M,(Q))=d((P),(Q))d(M,(Q))=d((P),(Q)). Suy ra MN≥d((P),(Q))MN\ge d((P),(Q)), dấu bằng khi MNMN vuông góc với cả hai mặt phẳng. Vậy d((P),(Q))d((P),(Q)) là khoảng cách nhỏ nhất.

f) Khoảng cách giữa hai đường thẳng chéo nhau aa và bb.

Gọi MNMN là đoạn vuông góc chung (M∈aM\in a, N∈bN\in b, MN⊥aMN\perp a, MN⊥bMN\perp b), khi đó d(a,b)=MNd(a,b)=MN. Dựng mặt phẳng (P)(P) chứa bb và song song với aa thì MN⊥(P)MN\perp(P) và d(a,b)=d(a,(P))d(a,b)=d(a,(P)). Với P∈aP\in a, Q∈bQ\in b tùy ý, theo ý

d) ta có PQ≥d(a,(P))=MNPQ\ge d(a,(P))=MN. Vậy MNMN là khoảng cách nhỏ nhất giữa một điểm của aa và một điểm của bb.

Kết luận: Trong mọi trường hợp, đoạn nối hai điểm bất kì thuộc hai hình luôn lớn hơn hoặc bằng độ dài đoạn vuông góc MHMH (nhờ cạnh huyền lớn hơn cạnh góc vuông), và dấu bằng đạt được tại chân các đường vuông góc. Vì vậy khoảng cách giữa hai hình đúng bằng khoảng cách nhỏ nhất giữa một điểm thuộc hình này và một điểm thuộc hình kia (đpcm).

Đáp số

đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.