Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.4 trang 30 SGK Toán 11

Bài 22. Hai đường thẳng vuông góc   Đã kiểm chéo

Đề bài

Đối với nhà gỗ truyền thống, trong các cấu kiện: hoành, quá giang, xà cái, rui, cột tương ứng được đánh số 1, 2, 3, 4, 5 như trong Hình 7.8, những cặp cấu kiện nào vuông góc với nhau?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 30 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 7.8: Ảnh chụp kết cấu khung gỗ nhà truyền thống. Các cấu kiện được đánh số bằng các đoạn thẳng màu đỏ: số 1 (hoành) - đoạn nằm ngang bên trái; số 2 (quá giang) - đoạn nằm ngang phía trên bên trái; số 3 (xà cái) - đoạn nằm ngang phía trên bên phải; số 4 (rui) - đoạn xiên phía trên bên phải; số 5 (cột) - đoạn thẳng đứng ở giữa.

Lời giải

Nhận xét phương của từng cấu kiện (quan sát Hình 7.8):

- Cột (5) được dựng thẳng đứng, vuông góc với mặt đất.
- Quá giang (2) gác ngang qua hai đầu cột, nằm ngang theo chiều rộng của ngôi nhà, tức là vuông góc với đường nóc.
- Hoành (1) và xà cái (3) đều nằm ngang và chạy dọc theo chiều dài của ngôi nhà, tức là song song với đường nóc. Do đó hoành và xà cái song song với nhau.
- Rui (4) đặt nghiêng theo chiều dốc của mái, phương của rui vuông góc với đường nóc (rui nằm trong mặt phẳng thẳng đứng chứa phương của quá giang và phương của cột).

Nhắc lại: hai đường thẳng (cắt nhau hoặc chéo nhau) vuông góc với nhau nếu góc giữa chúng bằng 90∘90^\circ; nếu a∥a′a \parallel a' thì góc giữa aa và bb bằng góc giữa a′a' và bb.

Xét từng cặp cấu kiện:

- Hoành – quá giang (1, 2)(1,\,2) và xà cái – quá giang (2, 3)(2,\,3): hoành, xà cái và quá giang đều nằm ngang, nhưng hoành, xà cái chạy dọc nhà còn quá giang chạy ngang nhà nên góc giữa chúng bằng 90∘90^\circ. Vậy hoành ⊥\perp quá giang và xà cái ⊥\perp quá giang.
- Hoành – cột (1, 5)(1,\,5) và xà cái – cột (3, 5)(3,\,5): hoành, xà cái nằm ngang còn cột dựng thẳng đứng nên góc giữa chúng bằng 90∘90^\circ. Vậy hoành ⊥\perp cột và xà cái ⊥\perp cột.
- Hoành – rui (1, 4)(1,\,4) và xà cái – rui (3, 4)(3,\,4): phương của rui vuông góc với đường nóc, mà hoành và xà cái song song với đường nóc nên rui ⊥\perp hoành và rui ⊥\perp xà cái.
- Quá giang – cột (2, 5)(2,\,5): quá giang nằm ngang, gác lên đầu cột thẳng đứng nên quá giang ⊥\perp cột.

Các cặp còn lại không vuông góc:

- Hoành và xà cái (1, 3)(1,\,3) song song với nhau nên không vuông góc.
- Gọi α\alpha là góc nghiêng của rui so với phương ngang, 0∘<α<90∘0^\circ < \alpha < 90^\circ. Góc giữa rui và quá giang (2, 4)(2,\,4) bằng α≠90∘\alpha \ne 90^\circ; góc giữa rui và cột (4, 5)(4,\,5) bằng 90∘−α≠90∘90^\circ - \alpha \ne 90^\circ. Vậy hai cặp này không vuông góc.

Kết luận: Có 77 cặp cấu kiện vuông góc với nhau: hoành – quá giang (1, 2)(1,\,2); hoành – rui (1, 4)(1,\,4); hoành – cột (1, 5)(1,\,5); quá giang – xà cái (2, 3)(2,\,3); quá giang – cột (2, 5)(2,\,5); xà cái – rui (3, 4)(3,\,4); xà cái – cột (3, 5)(3,\,5).

Đáp số

7 cặp vuông góc: hoành–quá giang (1, 2); hoành–rui (1, 4); hoành–cột (1, 5); quá giang–xà cái (2, 3); quá giang–cột (2, 5); xà cái–rui (3, 4); xà cái–cột (3, 5)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.