Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 2.32 trang 57 SGK Toán 11

Bài tập cuối chương II   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một hình vuông màu vàng có cạnh 1 đơn vị dài được chia thành chín hình vuông nhỏ hơn và hình vuông ở chính giữa được tô màu xanh như Hình 2.1. Mỗi hình vuông màu vàng nhỏ hơn lại được chia thành chín hình vuông con, và mỗi hình vuông con ở chính giữa lại được tô màu xanh. Nếu quá trình này được tiếp tục lặp lại năm lần, thì tổng diện tích các hình vuông được tô màu xanh là bao nhiêu?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 57 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 2.1: ba hình vuông minh họa các bước của quá trình chia (fractal kiểu thảm Sierpinski). Hình thứ nhất: một hình vuông màu vàng chia thành lưới 3×3 (chín ô), ô chính giữa tô màu xanh. Hình thứ hai: mỗi trong tám ô vàng còn lại tiếp tục được chia thành lưới 3×3 và ô giữa của mỗi ô đó tô màu xanh (ngoài ô xanh lớn ở giữa). Hình thứ ba: tiếp tục lặp lại quá trình thêm một bước nữa, tạo thành họa tiết dày đặc gồm nhiều ô vuông xanh với kích thước giảm dần.

Lời giải

Phân tích quá trình tô màu

Hình vuông ban đầu có cạnh 11 nên diện tích bằng 11 (đơn vị diện tích).

- Lần 1: Chia hình vuông thành 99 hình vuông nhỏ bằng nhau rồi tô xanh ô chính giữa. Ô này có diện tích
u1=19.u_1=\frac{1}{9}.
- Lần 2: Mỗi hình trong 88 hình vuông vàng còn lại (mỗi hình có diện tích 19\dfrac{1}{9}) lại được chia thành 99 phần và tô xanh ô giữa. Mỗi ô xanh mới có diện tích 19⋅19\dfrac{1}{9}\cdot\dfrac{1}{9}, và có 88 ô như vậy, nên diện tích xanh tô thêm là
u2=8⋅19⋅19=19⋅89.u_2=8\cdot\frac{1}{9}\cdot\frac{1}{9}=\frac{1}{9}\cdot\frac{8}{9}.
- Tổng quát: Sau mỗi lần, số ô vàng tăng gấp 88 và diện tích mỗi ô giảm đi 99 lần, nên diện tích xanh tô thêm ở lần thứ nn là
un=19⋅(89)n−1.u_n=\frac{1}{9}\cdot\left(\frac{8}{9}\right)^{n-1}.

Nhận ra cấp số nhân

Dãy (un)(u_n) là một cấp số nhân với số hạng đầu u1=19u_1=\dfrac{1}{9} và công bội q=89q=\dfrac{8}{9}.

Tính tổng diện tích xanh sau 55 lần

Tổng diện tích các hình vuông xanh là tổng 55 số hạng đầu:
S5=u1⋅1−q51−q=19⋅1−(89)51−89=19⋅1−(89)519.S_5=u_1\cdot\frac{1-q^{5}}{1-q}=\frac{1}{9}\cdot\frac{1-\left(\frac{8}{9}\right)^{5}}{1-\frac{8}{9}}=\frac{1}{9}\cdot\frac{1-\left(\frac{8}{9}\right)^{5}}{\frac{1}{9}}.

Do đó
S5=1−(89)5=1−8595=1−3276859049=2628159049≈0,445.S_5=1-\left(\frac{8}{9}\right)^{5}=1-\frac{8^{5}}{9^{5}}=1-\frac{32768}{59049}=\frac{26281}{59049}\approx 0{,}445.

Kết luận: Sau 55 lần lặp, tổng diện tích các hình vuông được tô màu xanh là
S5=1−(89)5=2628159049≈0,445 (đơn vị diện tích).S_5=1-\left(\frac{8}{9}\right)^{5}=\frac{26281}{59049}\approx 0{,}445 \text{ (đơn vị diện tích).}

Đáp số

S5=1−(89)5=2628159049≈0,445S_5=1-\left(\dfrac{8}{9}\right)^5=\dfrac{26281}{59049}\approx 0,445 (đơn vị diện tích)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.