Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Bài 5.16 trang 88 SGK Toán 10

Bài 14. Các số đặc trưng đo độ phân tán   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tỉ lệ thất nghiệp ở một số quốc gia vào năm 2007 (đơn vị %) được cho như sau:
7,8 3,2 7,7 8,7 8,6 8,4 7,2 3,6
5,0 4,4 6,7 7,0 4,5 6,0 5,4.
Hãy tìm các giá trị bất thường (nếu có) của mẫu số liệu trên.

Lời giải

Bước 1. Sắp xếp mẫu số liệu theo thứ tự không giảm

3,2  3,6  4,4  4,5  5,0  5,4  6,0  6,7  7,0  7,2  7,7  7,8  8,4  8,6  8,73{,}2 \; 3{,}6 \; 4{,}4 \; 4{,}5 \; 5{,}0 \; 5{,}4 \; 6{,}0 \; 6{,}7 \; 7{,}0 \; 7{,}2 \; 7{,}7 \; 7{,}8 \; 8{,}4 \; 8{,}6 \; 8{,}7

Mẫu có n=15n = 15 giá trị.

Bước 2. Tìm các tứ phân vị

Vì n=15n = 15 lẻ nên trung vị là số chính giữa (giá trị thứ 8):
Q2=6,7.Q_2 = 6{,}7.

- Nửa số liệu bên trái Q2Q_2 (7 giá trị): 3,2  3,6  4,4  4,5  5,0  5,4  6,03{,}2 \; 3{,}6 \; 4{,}4 \; 4{,}5 \; 5{,}0 \; 5{,}4 \; 6{,}0. Trung vị của nửa này (giá trị thứ 4) là
Q1=4,5.Q_1 = 4{,}5.

- Nửa số liệu bên phải Q2Q_2 (7 giá trị): 7,0  7,2  7,7  7,8  8,4  8,6  8,77{,}0 \; 7{,}2 \; 7{,}7 \; 7{,}8 \; 8{,}4 \; 8{,}6 \; 8{,}7. Trung vị của nửa này (giá trị thứ 4) là
Q3=7,8.Q_3 = 7{,}8.

Bước 3. Tính khoảng tứ phân vị

ΔQ=Q3−Q1=7,8−4,5=3,3.\Delta_Q = Q_3 - Q_1 = 7{,}8 - 4{,}5 = 3{,}3.

Bước 4. Xác định khoảng chứa giá trị không bất thường

Giá trị xx là giá trị bất thường nếu x<Q1−1,5 ΔQx < Q_1 - 1{,}5\,\Delta_Q hoặc x>Q3+1,5 ΔQx > Q_3 + 1{,}5\,\Delta_Q.

Q1−1,5 ΔQ=4,5−1,5⋅3,3=4,5−4,95=−0,45,Q_1 - 1{,}5\,\Delta_Q = 4{,}5 - 1{,}5 \cdot 3{,}3 = 4{,}5 - 4{,}95 = -0{,}45,
Q3+1,5 ΔQ=7,8+1,5⋅3,3=7,8+4,95=12,75.Q_3 + 1{,}5\,\Delta_Q = 7{,}8 + 1{,}5 \cdot 3{,}3 = 7{,}8 + 4{,}95 = 12{,}75.

Bước 5. Kết luận

Mọi giá trị của mẫu đều nằm trong khoảng [−0,45 ; 12,75][-0{,}45\,;\, 12{,}75] (giá trị nhỏ nhất là 3,23{,}2, lớn nhất là 8,78{,}7). Do đó mẫu số liệu không có giá trị bất thường nào.

Đáp số

Không có giá trị bất thường (Q₁ = 4,5; Q₃ = 7,8; ΔQ = 3,3; khoảng cho phép [−0,45; 12,75])

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.