Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Bài 4.15 trang 59 SGK Toán 10

Bài 9. Tích của một vecto với một số   Đã kiểm chéo

Đề bài

Chất điểm AA chịu tác động của ba lực F1⃗,F2⃗,F3⃗\vec{F_1}, \vec{F_2}, \vec{F_3} như Hình 4.30 và ở trạng thái cân bằng (tức là F1⃗+F2⃗+F3⃗=0⃗\vec{F_1}+\vec{F_2}+\vec{F_3}=\vec{0}). Tính độ lớn của các lực F2⃗,F3⃗\vec{F_2}, \vec{F_3}, biết F1⃗\vec{F_1} có độ lớn là 20 N.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 59 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 4.30: Tại điểm AA, ba lực tác động: F2⃗\vec{F_2} hướng theo phương ngang sang phải; F1⃗\vec{F_1} hướng thẳng xuống dưới (vuông góc với F2⃗\vec{F_2}, góc giữa F1⃗\vec{F_1} và F2⃗\vec{F_2} là 90∘90^\circ); F3⃗\vec{F_3} hướng lên trên chếch sang trái, tạo với F2⃗\vec{F_2} một góc 120∘120^\circ (đo từ F2⃗\vec{F_2} quay ngược chiều kim đồng hồ lên tới F3⃗\vec{F_3}).

Lời giải

Phân tích. Vì chất điểm AA cân bằng nên F1⃗+F2⃗+F3⃗=0⃗\vec{F_1}+\vec{F_2}+\vec{F_3}=\vec{0}. Ta chiếu đẳng thức này lên hai phương vuông góc để tính độ lớn các lực.

Chọn hệ trục AxyAxy với:
- Trục AxAx cùng hướng F2⃗\vec{F_2} (phương ngang sang phải),
- Trục AyAy hướng thẳng lên trên.

Khi đó F1⃗\vec{F_1} hướng thẳng xuống nên F1⃗=(0; −20)\vec{F_1}=(0;\,-20).

Vì F2⃗\vec{F_2} nằm trên AxAx nên F2⃗=(F2; 0)\vec{F_2}=(F_2;\,0), với F2=∣F2⃗∣F_2=\lvert\vec{F_2}\rvert.

Lực F3⃗\vec{F_3} tạo với F2⃗\vec{F_2} (tức với tia AxAx) góc 120∘120^\circ, nên
F3⃗=(F3cos⁡120∘;  F3sin⁡120∘)=(−12F3;  32F3),\vec{F_3}=\big(F_3\cos 120^\circ;\;F_3\sin 120^\circ\big)=\Big(-\tfrac{1}{2}F_3;\;\tfrac{\sqrt3}{2}F_3\Big),
với F3=∣F3⃗∣F_3=\lvert\vec{F_3}\rvert.

Lập hệ từ điều kiện cân bằng. Từ F1⃗+F2⃗+F3⃗=0⃗\vec{F_1}+\vec{F_2}+\vec{F_3}=\vec{0}, cho tọa độ hai vế bằng nhau:

- Theo phương AxAx:   0+F2−12F3=0.\;0+F_2-\dfrac{1}{2}F_3=0.
- Theo phương AyAy:   −20+0+32F3=0.\;-20+0+\dfrac{\sqrt3}{2}F_3=0.

a) Tính ∣F3⃗∣\lvert\vec{F_3}\rvert. Từ phương trình thứ hai:
32F3=20 ⇒ F3=403=4033≈23,1 (N).\dfrac{\sqrt3}{2}F_3=20\ \Rightarrow\ F_3=\dfrac{40}{\sqrt3}=\dfrac{40\sqrt3}{3}\approx 23{,}1\ (\text{N}).

b) Tính ∣F2⃗∣\lvert\vec{F_2}\rvert. Thay vào phương trình thứ nhất:
F2=12F3=12⋅4033=2033≈11,5 (N).F_2=\dfrac{1}{2}F_3=\dfrac{1}{2}\cdot\dfrac{40\sqrt3}{3}=\dfrac{20\sqrt3}{3}\approx 11{,}5\ (\text{N}).

Kiểm tra lại. Theo AxAx: F2−12F3=2033−12⋅4033=0F_2-\tfrac12 F_3=\dfrac{20\sqrt3}{3}-\dfrac12\cdot\dfrac{40\sqrt3}{3}=0 ✓. Theo AyAy: −20+32⋅4033=−20+20=0-20+\dfrac{\sqrt3}{2}\cdot\dfrac{40\sqrt3}{3}=-20+20=0 ✓.

Vậy ∣F2⃗∣=2033≈11,5\lvert\vec{F_2}\rvert=\dfrac{20\sqrt3}{3}\approx 11{,}5 N và ∣F3⃗∣=4033≈23,1\lvert\vec{F_3}\rvert=\dfrac{40\sqrt3}{3}\approx 23{,}1 N.

Đáp số

∣F3⃗∣=4033≈23,1\lvert\vec{F_3}\rvert=\dfrac{40\sqrt3}{3}\approx 23{,}1 N∣F2⃗∣=2033≈11,5\lvert\vec{F_2}\rvert=\dfrac{20\sqrt3}{3}\approx 11{,}5 N

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.