Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 6.23 trang 27 SGK Toán 10

Bài tập cuối Bài 17. Phương trình quy về phương trình bậc hai   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hằng ngày bạn Hùng đều đón bạn Minh đi học tại một vị trí trên lề đường thẳng đến trường. Minh đứng tại vị trí AA cách lề đường một khoảng 50 m để chờ Hùng. Khi nhìn thấy Hùng đạp xe đến địa điểm BB, cách mình một đoạn 200 m thì Minh bắt đầu đi bộ ra lề đường để bắt kịp xe. Vận tốc đi bộ của Minh là 5 km/h, vận tốc xe đạp của Hùng là 15 km/h. Hãy xác định vị trí CC trên lề đường (H.6.22) để hai bạn gặp nhau mà không bạn nào phải chờ người kia (làm tròn kết quả đến hàng phần mười).

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 27 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 6.22: Lề đường là một đường thẳng nằm ngang. Trên lề đường, từ trái sang phải: điểm B (vị trí Hùng, có mũi tên chỉ hướng Hùng đi về bên phải), rồi điểm C, rồi điểm H. Minh ở vị trí A nằm phía dưới, cách lề đường một khoảng AH = 50 m (AH vuông góc với lề đường tại H). Khoảng cách từ B đến A (Minh) là BA = 200 m. Minh đi bộ từ A đến C (đoạn AC, có mũi tên chỉ hướng Minh đi lên lề đường). Góc tại H là góc vuông.

Lời giải

Gọi HH là chân đường vuông góc hạ từ AA xuống lề đường, khi đó AH=50AH = 50 m, AB=200AB = 200 m và tam giác ABHABH vuông tại HH.

Tính BHBH. Áp dụng định lí Pythagore trong tam giác vuông ABHABH:
BH=AB2−AH2=2002−502=37500=5015≈193,6 (m).BH = \sqrt{AB^2 - AH^2} = \sqrt{200^2 - 50^2} = \sqrt{37500} = 50\sqrt{15} \approx 193{,}6 \text{ (m)}.

Lập phương trình. Gọi CC là vị trí hai bạn gặp nhau trên lề đường, đặt HC=xHC = x (m) với 0<x<50150 < x < 50\sqrt{15} (do CC nằm giữa BB và HH). Khi đó:

- Quãng đường Minh đi bộ: AC=AH2+HC2=2500+x2AC = \sqrt{AH^2 + HC^2} = \sqrt{2500 + x^2} (m);

- Quãng đường Hùng đạp xe: BC=BH−HC=5015−xBC = BH - HC = 50\sqrt{15} - x (m).

Hai bạn gặp nhau mà không ai phải chờ ai khi thời gian đi của hai bạn bằng nhau. Vì vận tốc của Minh là 55 km/h, của Hùng là 1515 km/h nên:
AC5=BC15  ⇒  BC=3AC  ⇒  5015−x=32500+x2.(1)\frac{AC}{5} = \frac{BC}{15} \;\Rightarrow\; BC = 3AC \;\Rightarrow\; 50\sqrt{15} - x = 3\sqrt{2500 + x^2}. \quad (1)

Giải phương trình. Với 0<x<50150 < x < 50\sqrt{15}, hai vế của (1)(1) đều dương. Bình phương hai vế:
(5015−x)2=9(2500+x2)\left(50\sqrt{15} - x\right)^2 = 9\left(2500 + x^2\right)
37500−10015 x+x2=22500+9x237500 - 100\sqrt{15}\,x + x^2 = 22500 + 9x^2
8x2+10015 x−15000=08x^2 + 100\sqrt{15}\,x - 15000 = 0
2x2+2515 x−3750=0.2x^2 + 25\sqrt{15}\,x - 3750 = 0.

Ta có Δ=(2515)2+4⋅2⋅3750=9375+30000=39375=752⋅7\Delta = \left(25\sqrt{15}\right)^2 + 4 \cdot 2 \cdot 3750 = 9375 + 30000 = 39375 = 75^2 \cdot 7, suy ra Δ=757\sqrt{\Delta} = 75\sqrt{7}.

Phương trình có hai nghiệm:
x1=−2515+7574≈−96,8+198,44≈25,4 (thoả mãn);x2=−2515−7574<0 (loại).x_1 = \frac{-25\sqrt{15} + 75\sqrt{7}}{4} \approx \frac{-96{,}8 + 198{,}4}{4} \approx 25{,}4 \text{ (thoả mãn)}; \qquad x_2 = \frac{-25\sqrt{15} - 75\sqrt{7}}{4} < 0 \text{ (loại)}.

Thử lại. Với x≈25,4x \approx 25{,}4: AC=2500+25,42≈56,1AC = \sqrt{2500 + 25{,}4^2} \approx 56{,}1 m, BC=5015−25,4≈168,2BC = 50\sqrt{15} - 25{,}4 \approx 168{,}2 m. Thời gian của Minh và của Hùng: 56,15≈168,215≈11,2\dfrac{56{,}1}{5} \approx \dfrac{168{,}2}{15} \approx 11{,}2 (cùng đơn vị thời gian), thoả mãn đề bài.

Kết luận. Vị trí CC nằm trên lề đường, cách HH (chân đường vuông góc hạ từ AA xuống lề đường) một khoảng HC≈25,4HC \approx 25{,}4 m, tức là cách BB một khoảng BC≈168,2BC \approx 168{,}2 m.

Đáp số

C cách H khoảng HC ≈ 25,4 m (cách B khoảng BC ≈ 168,2 m)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.