Giải Bài 6.19 trang 24 SGK Toán 10
Đề bài
Xét đường tròn đường kính và một điểm di chuyển trên đoạn , đặt (H.6.19). Xét hai đường tròn đường kính và . Kí hiệu là diện tích phần hình phẳng nằm trong hình tròn lớn và nằm ngoài hai hình tròn nhỏ. Xác định các giá trị của để diện tích không vượt quá một nửa tổng diện tích hai hình tròn nhỏ.
Hình 6.19: Một đường tròn lớn đường kính AB = 4, với A ở bên trái, B ở bên phải. Điểm M nằm trên đoạn AB (gần giữa), với AM = x. Bên trong đường tròn lớn có hai đường tròn nhỏ: một đường tròn đường kính AM (bên trái) và một đường tròn đường kính MB (bên phải), hai đường tròn nhỏ tiếp xúc nhau tại M. S(x) là phần diện tích nằm trong đường tròn lớn nhưng ngoài hai đường tròn nhỏ (được ghi chú ở phía trên). Trên đỉnh có đánh dấu khoảng cách tổng là 4 (ứng với AB) và khoảng cách x (ứng với AM).
Lời giải
Bước 1. Lập biểu thức và tổng diện tích hai hình tròn nhỏ
Đặt với , khi đó .
- Bán kính đường tròn lớn: , diện tích hình tròn lớn là .
- Bán kính hình tròn nhỏ đường kính : , diện tích .
- Bán kính hình tròn nhỏ đường kính : , diện tích .
Diện tích phần hình phẳng nằm trong hình tròn lớn và nằm ngoài hai hình tròn nhỏ là:
Tổng diện tích hai hình tròn nhỏ là:
Bước 2. Lập bất phương trình
Theo đề bài, không vượt quá một nửa tổng diện tích hai hình tròn nhỏ, tức là:
Nhân cả hai vế với , ta được:
Bước 3. Giải bất phương trình
Tam thức có nên có hai nghiệm phân biệt:
Vì hệ số nên khi và chỉ khi hoặc .
Bước 4. Kết hợp với điều kiện
Ta có và , cả hai giá trị đều thuộc khoảng .
Vậy các giá trị cần tìm của là:
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.